APOE2-gen beschermt de bloedvaten in het brein
Niet elk APOE-gen is gelijk. Mensen met de APOE2-variant lijken een lagere kans op Alzheimer te hebben dan mensen met APOE3 of APOE4. Een nieuwe studie geeft een aanwijzing waarom: cellen die de kleine hersenvaten omhullen, functioneren bij APOE2 aantoonbaar beter.
De hersenen worden beschermd door een soort biologisch filter, de bloed-hersenbarrière (BBB). Die barrière voorkomt dat ongewenste stoffen de hersenen binnenkomen. Speciale steuncellen, pericyten genaamd, spelen een sleutelrol in het intact houden van die barrière. Uit het onderzoek blijkt dat pericyten bij muizen met het menselijke APOE2-gen dichter aanwezig zijn en beter functioneren dan bij APOE3- of APOE4-muizen.
De onderzoekers zagen ook dat APOE2-pericyten resistenter zijn tegen veroudering (senescentie) en minder amyloïde-bèta ophopen, het eiwit dat bij Alzheimer in plaques samenklontert. Aanvullende analyses lieten zien dat APOE2-pericyten vetten efficiënter verwerken, met meer activiteit van eiwitten die betrokken zijn bij vetafbraak en -transport.
Een barst in de muur
Met het ouder worden wordt de bloed-hersenbarrière doorgaans minder dicht. Dat lek veroorzaakt ontsteking en schade in het hersenweefsel, en wordt gezien als een vroeg teken van neurodegeneratieve aandoeningen. APOE4 staat al langer bekend als risicofactor voor Alzheimer. Dit onderzoek voegt een nieuw mechanisme toe: APOE4-pericyten houden de barrière minder goed in stand dan APOE2-pericyten.
Opmerkelijk is ook dat behandeling met recombinant APOE2-eiwit de pericyten van APOE3- en APOE4-lijnen gedeeltelijk kon herstellen in het lab. Dat is voorlopig alleen aangetoond in celkweekmodellen, niet in levende mensen. Maar het opent de mogelijkheid dat het APOE2-eiwit zelf een therapeutisch target zou kunnen zijn.
Betekenis voor gezond ouder worden
Dit onderzoek, gepubliceerd in het tijdschrift Brain, helpt verklaren waarom APOE2-dragers gemiddeld langer leven en minder Alzheimer ontwikkelen. Het mechanisme loopt niet alleen via cholesterolstofwisseling of immuuncellen, zoals eerder gedacht, maar ook via de structurele integriteit van de hersenvaten. Voor de longevity-wetenschap is dat een relevante aanvulling: vasculaire gezondheid in de hersenen blijkt genetisch sterk beïnvloedbaar, via een gen dat veel mensen al kennen van hun erfelijkheidstest.
Zoektermen om verder te onderzoeken: pericyten bloed-hersenbarrière veroudering | APOE2 neuroprotectie | amyloïde-bèta vasculaire senescentie