Alzheimer begint jaren voor de eerste plaque
Amyloïdplaques gelden als het vroegste teken van Alzheimer dat zichtbaar is op een hersenscan. Maar hersenen veranderen al zeven jaar eerder, zo blijkt uit bijna twintig jaar hersenbeeldvorming bij gezonde ouderen.
Een PET-scan (positronemissietomografie) kan amyloïd-ophopingen in de hersenen zichtbaar maken. Die techniek is al jaren de gouden standaard voor vroege Alzheimer-opsporing. Maar wat als er al meetbare hersenveranderingen optreden voordat die scans iets laten zien?
De onderzoekers volgden gezonde ouderen met herhaalde hersenscans over bijna twintig jaar. Ze ontdekten signalen van hersenverandering die gemiddeld zeven jaar vóór de eerste detecteerbare amyloïdplaques zichtbaar waren. Dat suggereert dat het ziekteproces al in gang is terwijl de beschikbare diagnostische tools nog niets aangeven.
Wat die vroege veranderingen zijn
De studie laat niet volledig zien welke specifieke veranderingen het zijn, maar het gaat vermoedelijk om subtiele verschuivingen in hersenstructuur of -activiteit die nu alleen zichtbaar zijn door herhaalde metingen over lange tijd. Eenmalige scans missen deze signalen. Dat maakt vroegtijdige opsporing met huidige methoden moeilijk.
Gevolgen voor preventie
Als het ziekteproces zeven jaar eerder begint dan aangenomen, is het therapeutische venster groter dan gedacht. Maar het opent ook een vraag: wat veroorzaakt die allereerste veranderingen, en kunnen die worden afgeremd voordat amyloïd zich begint op te hopen?
Voor longevity-wetenschap is dit een relevante bevinding. De grens tussen ‘gezond’ en ‘vroeg ziek’ ligt blijkbaar verder terug in de tijd dan gedacht. Dat maakt preventieve interventies op middelbare leeftijd potentieel meer zinvol. De studie is observationeel en langdurig, maar de causale mechanismen achter die vroege veranderingen zijn nog niet vastgesteld.
Zoektermen om verder te zoeken: preclinische Alzheimer hersenverandering, amyloïd PET vroegdiagnostiek, longitudinale hersenbeeldvorming veroudering
Benieuwd wat die plaques precies zijn en hoe ze ontstaan? Alzheimer Nederland legt uit wat amyloïde plaques zijn en welke rol ze spelen bij de ziekte: Amyloïde plaques en de ziekte van Alzheimer.