Winterslaperigheid heeft een biologische basis in het brein

Seizoensgebonden affectieve stoornis (SAD), ook wel winterdepressie genoemd, treft miljoenen mensen. Een van de meest voorkomende klachten is overmatige slaperigheid in de korte winterdagen. Tot nu toe was het mechanisme achter die winterslaperigheid onduidelijk.

Onderzoekers bestudeerden de fruitvlieg Drosophila en ontdekten dat een eiwit genaamd cryptochroom (CRY) een sleutelrol speelt. CRY is een circadiaan fotoreceptor, een eiwit dat licht detecteert en de interne biologische klok helpt instellen. Het bijzondere: bij korte winterachtige dagen blijft CRY actief, en dat heeft directe gevolgen voor slaap. De studie verscheen in eLife.

GABA als schakelaar tussen slaap en waakzaamheid

CRY werkt in neuronen die GABA produceren, de voornaamste remmende neurotransmitter in het zenuwstelsel. Actief CRY drukt de GABA-afgifte in die neuronen. Daardoor worden naburige wakkerbevorderende neuronen (de grote ventrale laterale neuronen) minder geremd door GABA-A-receptoren, en blijven ze actiever. Bij weinig licht wordt CRY afgebroken, daalt de GABA-remming niet, en worden de wakkerbevorderende cellen juist sterk geremd, wat leidt tot meer slaap.

Vliegjes waarbij het CRY-gen was uitgeschakeld, sliepen meer onder korte, winterachtige omstandigheden dan normale vliegjes. Dat patroon lijkt op de overmatige slaap bij winterdepressie bij mensen.

Relevantie voor veroudering en slaap

Slaapkwaliteit en de biologische klok veranderen met leeftijd. Oudere mensen hebben vaker verstoorde circadiane ritmes, wat samenhangt met een hoger risico op cognitieve achteruitgang en andere gezondheidsproblemen. Inzicht in de moleculaire schakels die seizoensgebonden slaap regelen, kan op termijn bijdragen aan betere behandelingen voor slaapstoornissen op latere leeftijd. Of dit circuit bij mensen op vergelijkbare wijze werkt, moet verder onderzoek uitwijzen.

Lees het originele artikel