Hoe veranderen je hormoonwaarden gedurende je menstruatiecyclus?
Je hormoonwaarden volgen een herkenbaar patroon door de cyclus: oestrogeen en progesteron stijgen en dalen op vaste momenten, met een scherpe LH-piek rond de eisprong. Houd er rekening mee dat er tussen vrouwen onderling grote verschillen zijn, en dat de pil dit patroon grotendeels onderdrukt.
De sterkste hormonale bewegingen zijn die van oestrogeen, LH en FSH. In de eerste helft van de cyclus (de folliculaire fase, van menstruatie tot eisprong) stijgt oestrogeen gestaag, terwijl LH en FSH nog laag zijn. Vlak voor de eisprong volgt een scherpe piek van beide: dit zijn de startsignalen die de eisprong uitlokken, waarna oestrogeen even terugvalt.
Na de eisprong neemt progesteron de hoofdrol over. In deze tweede helft van de cyclus (de luteale fase) stijgen zowel progesteron als oestrogeen opnieuw, met progesteron als dominant hormoon. Aan het einde van de luteale fase zakken beide weer snel weg, wat de menstruatie inleidt. Juist deze oestrogeendaling vlak voor de menstruatie lijkt menstruatiemigraine uit te lokken: oestrogeen beïnvloedt de pijngevoeligheid in de hersenen, en het zijn de schommelingen die tellen, niet een aanhoudend hoog of laag niveau.
Rond de eisprong zijn ook de androgenen (testosteron en DHEA) licht verhoogd ten opzichte van de menstruatieperiode. In de premenstruele fase dalen ze weer. Het gaat om kleine verschuivingen. Prolactine schommelt wel gedurende de cyclus, maar volgt geen herkenbaar patroon en lijkt los te staan van de andere hormoonbewegingen. DHEA-S, een bijnierhormoon, laat helemaal geen cyclische verandering zien.
Ondanks al deze schommelingen werden bij getrainde vrouwen geen meetbare verschillen gevonden in sportprestaties, slaap of herstel tussen de cyclusfasen. Dat komt deels doordat hormoonniveaus tussen vrouwen en zelfs per fase flink uiteen kunnen lopen. Vrouwen die de gecombineerde anticonceptiepil gebruiken, zien deze schommelingen grotendeels wegvallen: hun oestrogeen, progesteron en testosteron blijven vrijwel stabiel door de hele pilcyclus heen.
Roken hangt samen met verstoorde hormoonwaarden tijdens de cyclus: zowel actief als passief roken werd in acht gekoppeld aan hogere oestradiol- en LH-spiegels en verhoogde progesteronwaarden later in de cyclus. Het gaat om een verband, geen bewezen oorzaak, en de verschuivingen zijn niet altijd in dezelfde richting. Toch is het een reden om voorzichtig te zijn, zeker voor vrouwen die al hormoon-gerelateerde klachten hebben.
Dit antwoord steunt op twee uitgebreide literatuuroverzichten en meerdere kleinere studies bij mensen. De patronen van oestrogeen, progesteron, LH en FSH zijn consistent en goed gedocumenteerd. De androgenen en adipokines zijn minder goed in kaart gebracht; de onderzoekers zelf wijzen op grote variatie in hormoonwaarden binnen elke fase (variatiecoëfficiënten van 28 tot 95%), wat harde uitspraken over individuen moeilijk maakt. Het bewijs over roken en hormonen is beperkt en niet volledig consistent in de richting van de verstoringen.
Welke hormoonwaarden horen bij het polycysteus ovariumsyndroom (PCOS)?
Bij PCOS zijn verhoogde androgenen, een hogere LH/FSH-verhouding en sterkere insulineresistentie de meest betrouwbare hormonale kenmerken. Als je vermoedt dat je PCOS hebt, zijn dit de waarden die je huisarts of gynaecoloog als eerste zal meten.
Wat is hersenmist eigenlijk en waar komt het vandaan?
Hersenmist heeft waarschijnlijk meerdere oorzaken tegelijk, waarvan een lekkende bloedhersenbarrière bij long COVID het best is onderbouwd. Wat er precies mis gaat in de hersenen verschilt per onderliggende aandoening, dus de aanpak is ook per situatie anders.