Volwassen bloedvaten kunnen nog stamcellen aanmaken, een ontdekking die het bloed anders doet kijken
Bloedaanmaak zou in volwassen organismen volledig worden overgenomen door stamcellen die al in het beenmerg zitten. Nieuw onderzoek gooit dat model overhoop: ook bloedvatwanden bij volwassen muizen blijken nieuwe bloedstamcellen te kunnen produceren.
Tijdens de embryonale ontwikkeling vindt er iets bijzonders plaats: bepaalde bloedvatwandcellen, endotheelcellen, transformeren direct in bloedvormende stamcellen. Dit proces heet endotheliale-naar-hematopoietische transitie, en het is essentieel voor de opbouw van het bloedvormende systeem van het ongeboren dier. Daarna, zo was de aanname, neemt het beenmerg de productie volledig over. De endotheelcellen lossen hun taak in en worden weer gewone bloedvatwandcellen.
Maar klopt die aanname wel? Een nieuwe studie, gepubliceerd in eLife in april 2026, geeft daar een genuanceerder antwoord op. Met geavanceerde genetische spoortechnologie, waarbij individuele cellen worden gemarkeerd zodat je hun nageslacht kunt volgen, en met single-cell RNA-sequencing hebben onderzoekers aangetoond dat ook in het beenmerg van volwassen muizen endotheelcellen actief nieuwe bloedstamcellen produceren. Ze zijn zeldzaam, maar ze zijn er.
Wat doen die cellen precies?
De nieuw geïdentificeerde hemogene endotheelcellen in het volwassen beenmerg vertonen een moleculair profiel dat lijkt op wat je ziet in het embryo, maar ze zijn niet identiek. Ze lijken in kleine aantallen bij te dragen aan de bloedvormende pool naast de gevestigde stamcellen die het overgrote deel van de bloedaanmaak voor hun rekening nemen. Of ze een noodreserve vormen, of een reguliere maar ondergeschikte bijdrage leveren, is nog niet duidelijk.
De bevinding heeft potentieel vergaande implicaties. Bloedaandoeningen zoals leukemie, bloedarmoede en immuunstoornissen worden behandeld met beenmergtransplantaties, waarbij gezonde bloedstamcellen worden ingebracht. Als endotheelcellen in het beenmerg ook stamcellen kunnen aanmaken, opent dat de vraag of het mogelijk is die productie te stimuleren, als alternatief of aanvulling op transplantaties. Het biedt ook een nieuwe invalshoek voor het begrijpen van bloedvormingsstoornissen die ontstaan zonder duidelijke oorzaak in de bekende stamcelpopulaties.
Een vergeten route die actief blijft
Longevity-onderzoekers zijn bijzonder geïnteresseerd in de vraag waarom bloedaanmaak met de leeftijd verandert. Ouder beenmerg produceert een verschuivend spectrum aan bloedcellen, minder rode bloedcellen en immuuncellen van hoge kwaliteit, meer van bepaalde witte bloedceltypen die chronische ontstekingen voeden. Als endotheelcellen een ondergeschikte maar reële bijdrage leveren aan de stamcelpool, kan hun achteruitgang met de leeftijd deel uitmaken van dat verhaal. De vraag is nu of dit hemogeen vermogen bij oudere dieren vermindert, en of het hersteld kan worden.