Doorbraak in tbc-onderzoek: hoe wetenschappers het immuunsysteem weer op scherp zetten
Tuberculose is een van de dodelijkste infectieziekten ter wereld en de bacterie die het veroorzaakt is een meester in verstoppertje spelen.
De bacterie achter tuberculose (Mycobacterium tuberculosis) overleeft door zich te verschuilen in de cellen van het afweersysteem zelf. Dat maakt het moeilijk voor het immuunsysteem om de infectie te ruimen. Speciale T-cellen die het inwendige van cellen kunnen inspecteren (CD8+ T-cellen) zijn in theorie bij machte om geïnfecteerde cellen te herkennen en te elimineren. Maar daarvoor moeten fragmenten van de bacterie eerst worden gepresenteerd aan het celoppervlak, via een speciaal eiwitplatform genaamd MR1.
Een nieuwe studie in eLife identificeert twee eiwitten — synaptotagmine 1 en synaptotagmine 7 — die dit proces actief bevorderen. Deze eiwitten reguleren normaal gesproken de afgifte van moleculen in cellen. Dat ze nu ook een rol blijken te spelen in hoe immuuncellen bacteriefragmenten aan het oppervlak tonen is verrassend.
Schaarste aan anti-genen maakt tuberculose zo moeilijk te bestrijden
Vergeleken met virusinfecties produceert M. tuberculosis relatief weinig herkende antigenen — moleculaire stukjes die het immuunsysteem als vreemd kan identificeren. Die schaarste maakt het voor het afweersysteem moeilijker om snel en adequaat te reageren. Het MR1-pad is een van de gespecialiseerde routes die het lichaam heeft ontwikkeld om toch grip te krijgen op intracellulaire pathogenen met weinig antigenen. Maar hoe dat pad precies wordt gereguleerd, werd tot dusver slecht begrepen.
Door dit te achterhalen openen de onderzoekers een nieuwe invalshoek voor vaccin- en medicijnontwikkeling. Als je de presentatie van tuberculose-antigenen via MR1 kunt versterken — door de activiteit van deze eiwitten te verhogen — dan zou het immuunsysteem beter in staat zijn om geïnfecteerde cellen op te sporen en te elimineren.
Longevity-relevantie: ouder worden en immuunafname
De relevantie voor veroudering is indirect maar reëel. Naarmate mensen ouder worden, neemt de efficiëntie van het immuunsysteem af — een fenomeen dat ‘immunosenescence’ wordt genoemd. Oudere mensen zijn daardoor kwetsbaarder voor infecties zoals tuberculose, maar ook voor reactivering van latente infecties die eerder onder controle werden gehouden. Beter begrijpen hoe het lichaam intracellulaire bacteriën via wegen als MR1 opspoort kan helpen verklaren waarom die bewaking bij ouderen afneemt. En hoe dat mogelijk te compenseren valt.
De studie is fundamenteel van aard: er zijn geen medicijnen of vaccins in het vooruitzicht gesteld. Maar het blootleggen van een mechanisme dat tot dusver onbekend was in de tuberculosebiologie is een stap die toekomstig therapeutisch onderzoek richting geeft.