Stofwisselingssensor verlengt leven bij meerdere soorten

AMPK, oftewel AMP-geactiveerd proteïnekinase, is een van de centrale energiesensoren in cellen. Als de energiereserves dalen, schakelt AMPK allerlei herstelprocessen in. Dat maakt het een aantrekkelijk doelwit voor therapieën gericht op veroudering.

Bekende middelen zoals metformine activeren AMPK indirect, als bijwerking van hun effect op de celstofwisseling. De onderzoekers vroegen zich af wat er gebeurt als je AMPK direct en specifiek aanzet, zonder die omweg. Ze gebruikten daarvoor een stof genaamd compound 991, die AMPK rechtstreeks activeert.

Effect in kleine organismen, voorzichtigheid voor mensen

Bij gist, worm (Caenorhabditis elegans) en fruitvlieg (Drosophila melanogaster) leidde de behandeling tot een langere levensduur. Bij muizen werd geen levensduureffect gemeten, maar wel veranderingen in eiwitprofielen die in verband staan met trager verouderen. Die veranderingen zijn interessant, maar ze zijn niet hetzelfde als een aantoonbare levensduurverlenging.

Dat onderscheid is cruciaal. Wormen, vliegen en gist reageren veel sterker op metabolische interventies dan zoogdieren. Dat heeft evolutionaire redenen: bij kortstlevende soorten telt elke aanpassing harder door. De vertaalbaarheid naar mensen is daarmee onzeker.

Wat dit zegt over AMPK als target

Het onderzoek biedt een proof-of-principle: directe AMPK-activering werkt anders dan indirecte activering via metformine, en lijkt een coherenter biologisch signaal te geven. Dat is wetenschappelijk relevant, ook al zijn de levensduurseffecten bescheiden en soortspecifiek.

Voor longevity-onderzoek is het interessant dat de eiwitveranderingen bij muizen een patroon vertonen dat lijkt op dat bij traagverouderende dieren. Of dat bij mensen iets betekent, is vooralsnog speculatief. De studie verscheen in het tijdschrift Aging Cell.

Lees het originele artikel