Senescente cellen in de lever: de stille motor achter leververoudering en -ziekte
In een verouderende lever schuilt een kleine maar gevaarlijke populatie afgedankte immuuncellen die chronische ontsteking aanwakkeren.
Niet alle verouderde cellen zijn even gevaarlijk. Dat klinkt als een open deur, maar in de wetenschap van senescente cellen — cellen die ophouden te delen maar niet afsterven en schadelijke stoffen uitscheiden — is dit inzicht vrij nieuw. Lang werd senescente cellen als categorie behandeld, alsof ze allemaal even schadelijk zijn. Nieuw onderzoek laat zien dat dat beeld te simpel is: sommige typen senescente cellen zijn aanzienlijk destructiever dan andere.
Een recente studie, besproken door Fight Aging!, richtte zich op de lever. Onderzoekers ontdekten dat een specifieke populatie senescente macrofagen — dit zijn immuuncellen die normaal gesproken afval opruimen en infecties bestrijden — een centrale rol speelt bij leververoudering en bij de niet-alcoholische leververvetting die kan uitlopen op levercirrose en leverkanker. Macrofagen zijn de grote opruimers van het immuunsysteem. Als ze senescentie worden, stoppen ze met hun nuttige werk maar blijven ze wel signaalstofjes uitscheiden die voortdurend ontsteking veroorzaken in het omliggende leverweefsel.
De lever als spiegel van het immuunsysteem
De lever is een bijzonder orgaan als het gaat om veroudering. Het is een van de weinige organen die zich in principe sterk kan herstellen van schade. Maar die herstelvermogen neemt af met de leeftijd. Een van de redenen daarvoor, zo suggereert dit onderzoek, is de toenemende aanwezigheid van senescente macrofagen die chronische laaggradige ontsteking in stand houden. Die ontsteking — in de longevity-gemeenschap vaak ‘inflammaging’ genoemd — is een bekende motor van veroudering in vrijwel alle organen, maar in de lever is de link met concrete ziektebeelden zoals NASH (niet-alcoholische steatohepatitis) en fibrose bijzonder direct.
De bevinding heeft ook praktische implicaties. Als senolytische therapieën — behandelingen die senescente cellen gericht opruimen — specifiek op deze macrofaagpopulatie kunnen worden afgestemd, ontstaat er een potentieel interessant aangrijpingspunt voor de behandeling van leveraandoeningen. Bestaande senolytica werken niet specifiek genoeg: ze ruimen allerlei soorten senescente cellen op, wat kan leiden tot bijwerkingen. Een doelgerichtere aanpak, toegespitst op de meest schadelijke populaties, zou zowel effectiever als veiliger kunnen zijn.
Wat dit betekent voor de praktijk
Levertransplantaties behoren tot de meest complexe en schaarse medische interventies die er zijn. Leverbescherming door tijdige interventie — voordat fibrose of kanker optreedt — is medisch en economisch veel aantrekkelijker. De vraag is nu of gerichte senolytica, mogelijk gecombineerd met medicijnen die macrofaagactiviteit sturen, dat doel kunnen dienen. Klinische trials zijn er nog niet, maar de richting is scherper geworden. Intussen geldt ook hier een bredere les: als het gaat om senescente cellen, maakt de context alles uit.