Psilocybine hervormt neuronen, en dat is zichtbaar onder de microscoop
Psilocine, de werkzame stof die psychedelisch psilocybine in het lichaam aanmaakt, laat menselijke neuronen letterlijk anders groeien: meer vertakkingen, sterkere synaptische verbindingen. Voor het eerst is dit aangetoond in menselijke neuronen afkomstig van stamcellen.
Onderzoekers publiceerden in eLife een studie waarbij menselijke neuronen, gekweekt uit stamcellen, werden blootgesteld aan psilocine, de actieve metaboliet van psilocybine. De cellen die psilocine kregen, vertoonden aantoonbaar meer structurele complexiteit: langere en vertakkende uitlopers (dendrieten), en synaptische verbindingen die sterker bleken dan in de controlegroep. Met andere woorden: de neuronen werden structureel rijker.
Dit sluit aan bij eerder dierstudieonderzoek, maar de stap naar menselijke neuronen is wetenschappelijk relevant. Knaagdierneuronen en menselijke neuronen gedragen zich niet identiek, en het is niet vanzelfsprekend dat een effect dat in muizen wordt gezien, ook in menselijk hersenweefsel optreedt. De nieuwe studie biedt een eerste directe aanwijzing dat psilocine ook op menselijk neuraal weefsel een structureel effect heeft.
Neuroplasticiteit als therapeutisch mechanisme
De interesse in psilocybine als therapie gaat al langer verder dan de psychedelische ervaring zelf. Klinische studies bij patiënten met depressie, PTSS en verslavingen laten effecten zien die veel langer aanhouden dan de werkingsduur van de stof, wat suggereert dat er iets structureels verandert in de hersenen, niet alleen iets functioneels. De hypothese dat psilocybine neuroplasticiteit bevordert, wordt door deze nieuwe gegevens structureel onderbouwd: als neuronen letterlijk nieuwe verbindingen aanleggen, verklaart dat deels waarom de effecten zo duurzaam kunnen zijn.
Voor longevity-onderzoek is dit relevant om een andere reden. Cognitieve achteruitgang bij veroudering hangt samen met verlies van synaptische dichtheid en dendritische complexiteit, precies de kenmerken die psilocine in dit model leek te bevorderen. Of dat verband ook therapeutisch exploiteerbaar is bij verouderingsgebonden cognitieve achteruitgang, is een open vraag die vervolgonderzoek vereist.
Celkweek is geen brein
Een fundamentele beperking van de studie verdient eerlijkheid: neuronen in een petrischaal zijn geen hersenen. Ze missen de omgeving van gliacellen, bloedvaten, immuuncellen en de driedimensionale architectuur die de werkelijke hersenfunctie bepaalt. Dat psilocine neuronen morfologisch verandert, is een interessant mechanistisch gegeven. Wat dat betekent voor de ervarende, denkende, verouderende mens is een vraag die alleen beantwoord kan worden met veel meer onderzoek, inclusief de klinische trials die momenteel in meerdere landen worden uitgevoerd.