Oud kankermedicijn blijkt senescente cellen te doden
Een middel dat al decennia gebruikt wordt bij de behandeling van een zeldzame vorm van bloedkanker, blijkt ook senescente cellen te kunnen opruimen — de zogenaamde zombiecellen die met veroudering in verband…
Homoharringtonine is een plantaardig alkaloid dat al wordt ingezet als chemotherapeuticum bij chronische myeloïde leukemie. Het remt een specifiek cellulair proces dat proteïnesynthese heet — het aanmaken van nieuwe eiwitten. Onderzoekers ontdekten dat senescente cellen bijzonder gevoelig zijn voor dit type remming: ze zijn voor hun voortbestaan meer afhankelijk van continue eiwitproductie dan normale cellen, en vallen daardoor eerder als doelwit. De studie plaatst homoharringtonine in de categorie van serolytica — middelen die selectief senescente cellen vernietigen zonder gezond weefsel ernstig te beschadigen.
Waarom senolytische middelen zo belangrijk zijn
Senescente cellen houden op met delen maar blijven in leven en scheiden stoffen uit die omliggende weefsels beschadigen en ontsteking aanjagen. Bij jonge organismen worden ze efficiënt verwijderd, maar met het ouder worden stapelen ze zich op in organen, gewrichten, bloedvaten en de hersenen. Er bestaat overtuigend bewijs uit dieronderzoek dat het verwijderen van senescente cellen de levensduur verlengt, de gezondheid verbetert en ouderdomsaandoeningen vertraagt. De eerste klinische trials bij mensen zijn lopende.
Het probleem met bestaande senolytica — de bekendste combinatie is dasatinib en quercetine — is dat ze niet ideaal zijn voor langdurig gebruik bij gezonde mensen vanwege bijwerkingen. De zoektocht naar betere alternatieven is daarom actief. Homoharringtonine heeft als voordeel dat het al een uitgebreid veiligheidsprofiel heeft uit jarenlang oncologisch gebruik, al zijn de doses in kankerbehandeling beduidend hoger dan wat voor senolyse nodig zou zijn.
De belofte en de valkuil van hergebruikte medicijnen
Het hergebruiken van bestaande geneesmiddelen voor nieuwe indicaties is een populaire strategie omdat het klinisch traject korter en goedkoper is. Toch kleven er ook nadelen aan. Bestaande medicijnen zijn niet ontworpen voor hun nieuwe toepassing en brengen vaak een bijwerkingsprofiel mee dat voor een andere patiëntpopulatie — in dit geval gezonde ouderen in plaats van kankerpatiënten — onaanvaardbaar kan zijn. Of homoharringtonine bij de lage doses die voor senolyse nodig zijn veilig genoeg is voor brede toepassing, moet klinisch onderzoek uitwijzen. Vooralsnog zijn de bevindingen veelbelovend maar beperkt tot laboratoriumstudies.