Oogcellen groeien opnieuw bij muizen na twee signalen
Als netvliescellen afsterven, zijn ze bij zoogdieren voorgoed weg. Dat maakt blindheid door netvliesschade vrijwel onomkeerbaar. Maar onderzoekers ontdekten nu hoe twee signalen samen ondersteuningscellen in de muis kunnen aanzetten tot het aanmaken van nieuwe neuronen.
Het netvlies (retina) bevat lichtgevoelige zenuwcellen die beelden naar de hersenen sturen. Als deze cellen verloren gaan door ziekte of veroudering, groeien ze bij mensen niet terug. Bij vissen zoals zebravis gaat dat wel: daar kunnen ondersteunende gliacellen, de zogenoemde Müller-gliacellen, zich omvormen tot nieuwe zenuwcellen na schade. Bij zoogdieren is dat vermogen vrijwel afwezig.
Onderzoekers beschrijven in het tijdschrift eLife hoe ze dit gedeeltelijk wisten te doorbreken bij muizen. De studie laat zien dat twee gelijktijdige ingrepen nodig zijn: het remmen van Notch-signalering (een moleculaire route die cellen in een ondersteunende toestand houdt) én het forceren van celdeling. Elk van beide ingrepen afzonderlijk had weinig effect. Samen zorgden ze ervoor dat Müller-gliacellen zich deelden en omvormden tot cel-types die lijken op bipolaire en amacriene neuronen, twee soorten netvlieszenuwcellen.
Veelbelovend maar verre van klaar
De nieuw gevormde cellen overleefden langdurig in het muizennetvlies, wat positief is. Maar ze rijpten niet volledig uit. De onderzoekers beschrijven ze als celtypen die lijken op zenuwcellen maar nog niet volledig functioneren. Of ze daadwerkelijk licht waarnemen en signalen doorsturen, is in deze studie niet aangetoond.
Voor longevity is dit relevant omdat leeftijdsgerelateerde oogziekten, zoals maculadegeneratie, gepaard gaan met verlies van netvliescellen. Als het ooit mogelijk wordt om die cellen te regenereren, opent dat een nieuw pad naast bestaande behandelingen. Dat is vooralsnog speculatief: de stap van muis naar mens is groot, en herstel van volledig functionele neuronen is een heel andere uitdaging dan celdeling alleen.
Wat dit onderzoek toevoegt
De combinatie van Notch-remming en geforceerde celdeling is een nieuw mechanistisch inzicht. Eerder was onduidelijk waarom regeneratie van netvliescellen bij zoogdieren zo moeilijk te stimuleren is. Deze studie wijst op Notch-signalering als een rem die actief moet worden losgemaakt voordat celdeling en omvorming kunnen volgen. Dat biedt een concreter startpunt voor vervolgonderzoek.
Wil je zelf meer onderzoek doen?
Zoek bijvoorbeeld op:
- Müller glia reprogrammering netvlies
- Notch-signalering retinale regeneratie
- neuronale dedifferentiatie zoogdieren