Oogbewegingen houden het zien scherp bij celschade in de retina

Bij netvliesaandoeningen (retinale degeneratie) gaan de kegeltjes verloren: de cellen in het oog die kleur en scherpte verwerken. Toch blijft het gezichtsvermogen vaak verrassend lang goed. Tot nu toe was onduidelijk hoe dat komt. Onderzoekers ontwikkelden een methode om dit gecontroleerd te bestuderen bij mensen met gezonde ogen.

Lichtgevoelige cellen uitschakelen in het lab

Met een systeem genaamd Oz Vision kunnen individuele kegeltjes worden aangestuurd via gerichte lichtpulsen. De onderzoekers schakelden een deel van de kegeltjes uit bij gezonde proefpersonen, waarmee ze verlies van netvliescellen nabootsten. Vervolgens maten zij hoe scherp de deelnemers konden zien bij toenemend kegelverlies.

De gezichtsscherpte daalde niet lineair: bij beperkt kegelverlies bleef de scherpte goed, maar bij hogere percentages verlies nam die sneller af. Interessanter was de rol van kleine, onvrijwillige oogbewegingen die continu plaatsvinden, ook als je ergens op staart. Deze zogenoemde fixatiebewegingen zorgen ervoor dat het netvlies steeds iets andere stukjes van het beeld oppikt.

Oogbewegingen compenseren voor verlies van cellen

Bij de hoogste niveaus van kegelverlies had een oog dat normaal bewoog een scherpte die vergelijkbaar was met een stilstaand oog dat bijna tweemaal zoveel kegeltjes had. De overgebleven kegeltjes konden via oogbewegingen meer informatie verzamelen door het beeld als het ware stukje bij beetje te scannen.

Dit inzicht is relevant voor mensen met vroege stadia van netvliesaandoeningen, zoals maculadegeneratie. Het mechanisme verklaart gedeeltelijk waarom het zien zo lang goed blijft, ook wanneer aanzienlijke celschade al aanwezig is. Of gericht trainen van oogbewegingen dit effect kan versterken, is niet onderzocht in deze studie.

Lees het originele artikel