Ontsteking remt aanmaak van nieuwe hersencellen
Het brein maakt zijn hele leven nieuwe neuronen aan. Maar chronische ontsteking lijkt dat proces stil te leggen. Onderzoekers hebben nu een concreet signaalpad gevonden dat daarvoor verantwoordelijk is.
In de hippocampus, het hersengebied dat cruciaal is voor geheugen en leren, worden doorlopend nieuwe zenuwcellen (neuronen) gevormd vanuit stamcellen. Die aanmaak, neurogenese genoemd, neemt af met leeftijd en bij neurodegeneratieve aandoeningen. Wat onduidelijk bleef, was hoe chronische ontsteking dat precies stuurt.
De onderzoekers werkten met menselijke hippocampale stamcellen en combineerden single-cel RNA-sequencing met functionele experimenten. Ze vonden dat TNF-alfa, een ontstekingseiwit dat bij veroudering chronisch verhoogd is, een cascade in gang zet. Die cascade laat stamcellen stoppen met rijpen tot neuronen. In plaats daarvan schakelen ze over naar een afweerfunctie: ze lokken T-lymfocyten aan, cellen van het immuunsysteem.
Stamcellen schakelen over naar afweer
Dat omschakelen van neurogenese naar afweerreactie is het opvallende aan deze studie. Stamcellen in de hippocampus gedragen zich niet langer als bouwers van nieuw hersenweefsel, maar als wachters die het immuunsysteem activeren. Voor het brein is dat op korte termijn misschien nuttig, maar chronisch kan het leiden tot minder nieuwe neuronen en zo bijdragen aan geheugen- en cognitieve achteruitgang.
Het onderzoek verscheen in Nature Communications en maakt gebruik van een model op basis van vrouwelijke stamcellen. Dat is een relevante kanttekening: of de bevindingen ook gelden voor mannelijke stamcellen is niet onderzocht.
Ontsteking als rem op hersenherstel
De receptor CXCR3 speelt een sleutelrol in het aantrekken van T-cellen naar de hippocampus. Dat maakt dit molecuul een potentieel therapeutisch aanknopingspunt. De onderzoekers suggereren dat dit signaalpad gericht te beïnvloeden valt om neurogenese te herstellen bij chronische ontstekingsziekten of bij veroudering. Dat is voorlopig speculatief, maar de bevinding voegt een concreet mechanisme toe aan een debat dat al decennia loopt: hoe hangen hersenontsteking en geheugenachteruitgang samen?
Voor de longevity-wetenschap is dit interessant: een van de meest consistente verouderingskenmerken, chronische laaggradige ontsteking, heeft nu een directer verband gekregen met een van de meest bestudeerde hersenprocessen.
Wil je zelf meer onderzoek doen?
Zoek bijvoorbeeld op:
- TNF-alfa hippocampale neurogenese
- neuro-inflammatie stamcelomschakeling
- CXCR3 T-cel werving brein