Oestrogeenreceptor stuurt hersenrijping bij pubers
Geslachtshormonen vormen niet alleen het lichaam tijdens de puberteit, ze herprogrammeren ook actief de hersenen. Nieuw onderzoek wijst een specifieke receptor aan die bepalend is voor hoe rijpingsgedrag zich ontwikkelt.
De puberteit is een periode van ingrijpende verandering. Hormonen als oestrogeen activeren niet alleen lichamelijke rijping, maar beïnvloeden ook hoe hersencircuits voor sociaal en seksueel gedrag volwassen worden. Hoe dat precies werkt op celniveau, was tot nu toe grotendeels onbekend.
Een studie gepubliceerd in eLife onderzocht de hypothalamus van muizen tijdens de adolescentie. Met behulp van het in kaart brengen van RNA in individuele cellen (single-cell RNA-sequencing) volgden de onderzoekers hoe de genactiviteit veranderde in een hersengebied dat het mediale preoptische gebied heet. Dit gebied is cruciaal voor paargedrag en sociale interactie.
Oestrogeenreceptor 1 als schakelaar
De bevindingen wijzen op een centrale rol van oestrogeenreceptor 1 (Esr1), een eiwit in cellen dat reageert op het hormoon oestrogeen. Wanneer Esr1 werd uitgeschakeld in specifieke remmende neuronen (GABAerge neuronen), stagneert de rijping van gedragspatronen die normaal tijdens de adolescentie ontstaan. Dit gold voor zowel mannelijke als vrouwelijke muizen, zij het via verschillende genetische routes.
Opmerkelijk is dat hetzelfde effect niet optrad als Esr1 werd uitgeschakeld in activerende neuronen (glutamaterge neuronen). Het gaat dus specifiek om de remmende cellen in dit hersengebied.
Relevantie voor veroudering en hormonen
Vanuit een longevity-perspectief is dit relevant omdat oestrogeensignalering niet alleen tijdens de puberteit actief is. Hetzelfde hormoon en dezelfde receptor spelen later in het leven een rol bij cognitieve functies, stemmingsregulatie en mogelijk bij de snelheid van hersenveroudering. De vraag hoe Esr1-activiteit in hersencellen verandert over de levensloop, en wat dat betekent voor cognitieve veerkracht op latere leeftijd, is een logisch vervolg op dit onderzoek.
De studie biedt nieuwe details over hoe geslachtsspecifieke gennetwerken in de hersenen zijn georganiseerd, en opent wegen voor onderzoek naar hormoonafhankelijke kwetsbaarheden in het brein.