Ochtendmisselijkheid hormoon dempt alcoholbehoefte — en kan dat ook bij verslaving?
GDF15, het hormoon dat bij zwangere vrouwen ochtendmisselijkheid veroorzaakt, blijkt ook de drang naar alcohol te verminderen.
GDF15 (growth differentiation factor 15) is een stresshormooon dat door cellen wordt uitgescheiden als reactie op cellulaire beschadiging of metabole stress. Bij vroege zwangerschap stijgt het sterk en veroorzaakt het misselijkheid en verminderde eetlust via receptoren in de hersenstam. Die functie is evolutionair begrepen als een beschermingsmechanisme: zwangere vrouwen mijden zo potentieel schadelijke voedingsmiddelen in een kwetsbare periode.
Wat onderzoekers nu ontdekten, is dat ditzelfde hormoon ook de inname van alcohol beïnvloedt. In experimenten met muizen verlaagde toediening van GDF15 de vrijwillige alcoholconsumptie significant. Genetische analyse van humane data liet zien dat varianten in het GDF15-gen geassocieerd zijn met verschil in alcoholgebruik bij mensen. Dat suggereert dat het effect niet alleen een artifact van de diermodellen is, maar ook biologisch relevant is voor mensen.
Hersenstam als schakel
Het mechanisme lijkt te verlopen via de area postrema en de nucleus tractus solitarius in de hersenstam — gebieden die ook betrokken zijn bij misselijkheid, verzadiging en de verwerking van toxines. GDF15 bindt aan de receptor GFRAL in deze regio’s. Interessant is dat GFRAL vrijwel uitsluitend in de hersenstam tot expressie komt, niet breed door de hersenen. Dat beperkte expressiepatroon maakt het een aantrekkelijk doelwit: interventies via GFRAL zouden gericht kunnen zijn zonder brede neveneffecten in andere hersengebieden.
Alcoholmisbruik en -verslaving zijn wereldwijd een van de belangrijkste vermijdbare oorzaken van vroegtijdige sterfte en verlies van gezonde levensjaren. Bestaande medicamenteuze behandelingen — naltrexon, acamprosaat, disulfiram — werken bij een deel van de patiënten, maar niet voor iedereen, en worden weinig gebruikt. Een nieuw mechanisme dat direct ingrijpt op de biologische drang tot drinken, zou een aanvulling kunnen zijn op het bestaande arsenaal.
De resultaten zijn gepubliceerd in Science. De logische vervolgvraag is of synthetische GDF15-analogen of GFRAL-agonisten veilig en effectief zijn bij mensen met alcoholgebruiksstoornis — iets dat tot nu toe nog niet in klinische studies is getest. Het misselijkheidsprofiel van GDF15 is daarbij een praktisch obstakel: een behandeling die werkt maar patiënten constant misselijk maakt, zal weinig therapietrouw genereren.