Nierveroudering zichtbaar per cel in nieuwe atlas
Wetenschappers hebben voor het eerst in kaart gebracht hoe individuele niercellen verouderen, bij zowel mensen als muizen. Ze ontdekten dat verouderde cellen in de nier lijken op cellen die ook bij nierziekten opduiken. Dat maakt de bevinding relevant buiten puur ouderdomsonderzoek.
De nier is een van de organen die het hardst wordt getroffen door veroudering. Naarmate mensen ouder worden, neemt de nierfunctie geleidelijk af. Maar welke specifieke cellen daarvoor verantwoordelijk zijn, en hoe ze veranderen op moleculair niveau, was tot nu toe onduidelijk. Een nieuwe studie in Nature Aging brengt daarin verandering.
Cellen die er oud uitzien bij ziekte
Onderzoekers analyseerden het methyloom van individuele niercellen, dat wil zeggen het patroon van chemische markeringen op het DNA dat bepaalt welke genen aan- of uitstaan. Ze deden dit bij zowel gezonde als zieke nieren, en bij nieren van muizen op verschillende leeftijden. Het onderzoek laat zien dat bepaalde nierepitheelcellen (de cellen die de buisjes in de nier bekleden) bij ziekte een methylatiepatroon vertonen dat sterk lijkt op dat van verouderde cellen. Met andere woorden: nierziekte versnelt de biologische veroudering van deze cellen.
De onderzoekers vonden ook ruimtelijk georganiseerde herstelprocessen: specifieke plekken in het nierweefsel waar cellen actief proberen schade te repareren. Dat suggereert dat de nier een zekere capaciteit heeft om verouderingsschade te compenseren, zij het beperkt. Bovendien bleken de patronen bij mens en muis sterk overeen te komen, wat de overdraagbaarheid van muisonderzoek naar mensen op dit vlak ondersteunt.
Waarom dit verder gaat dan de nier
De methode die hier is gebruikt, het in kaart brengen van DNA-methylatie op celniveau over meerdere soorten heen, is breder toepasbaar. Voor longevity-onderzoek is interessant dat ziekte en veroudering op celniveau deels dezelfde moleculaire signatuur delen. Dat maakt het plausibel dat interventies die nierveroudering afremmen ook beschermend kunnen zijn bij nierziekten, en vice versa. De onderzoekers zelf stellen dat de atlas een basis vormt voor toekomstig onderzoek naar gerichte behandelingen. Dat is een eerste stap, geen eindpunt.
Zoektermen om zelf verder te zoeken: DNA-methylatie nierveroudering | single-cell epigenomics orgaanveroudering | nierepitheelcellen verouderingsklok