Hersenafvoer via de neus beschermt tegen dementie
Het brein heeft een eigen afvoersysteem voor afvalstoffen. Dat systeem verslechtert bij veroudering en lijkt een rol te spelen bij dementie. Onderzoekers hebben nu een gedetailleerder beeld van hoe die afvoer precies werkt.
Tussen de reukbollen aan de voorzijde van het brein en het bot dat de hersenen scheidt van de neusholte (het zeefbeen), bevindt zich een netwerk van lymfevaten. De onderzoekers ontdekten in dit gebied kleine openingen in het hersenvlies (de arachnoidmembraan) van ongeveer 2 tot 12 micrometer groot. Via deze openingen stroomt hersenvocht (de vloeistof die het brein baadt en afvalstoffen opneemt) rechtstreeks het lymfesysteem in.
Een afvoerroute die verslechtert bij veroudering
De onderzoekers blokkeerden de openingen experimenteel met microsfeertjes. Dat verminderde de afvoer van hersenvocht naar de lymfeknopen in de nek drastisch. Dit bewijst dat de openingen een functionele rol spelen, niet slechts een structurele bijzonderheid zijn. Vergelijkbare structuren werden ook gevonden bij cynomolgusapen, wat suggereert dat dit systeem breder bewaard is gebleven in de evolutie.
Bij oudere muizen waren de openingen kleiner en de lymfevaten minder actief. De onderzoekers behandelden vervolgens oudere muizen via de neus met een signaalmolecuul dat lymfevaten stimuleert te groeien (VEGF-C). Die behandeling herstelde de lymfevaten rondom de reukbollen, wat de afvoer verbeterde. Volledig herstel van de leeftijdsgebonden achteruitgang werd daarmee niet bereikt, maar de bevinding is relevant voor dementieonderzoek, omdat Alzheimer zijn beginpunt heeft in precies het hersengebied dat op deze route ligt.
Minder invasief dan eerdere benaderingen
Eerdere pogingen om hersenvocht beter te laten stromen vereisten het doorboren van de hersenvliezen. De neusbenadering die hier werd getest is minder invasief. Dit onderzoek betreft dierexperimenten; of de aanpak bij mensen werkt en veilig is, moet nog worden onderzocht. Maar het gedetailleerde beeld van een hersenvochtzuiveringsroute die veroudert en deels herstelbaar is, biedt een zinvol aanknopingspunt voor toekomstige therapieën.
Zoektermen om verder te zoeken: glymfatisch systeem hersenvocht, meningeale lymfevaten veroudering, VEGF-C neurale lymfangiogenese