Gezonde mitochondria in rode bloedcellen stoppen: een nieuwe aanpak tegen Parkinson
Parkinson begint in de energiecentrales van cellen. Wetenschappers hebben nu een manier gevonden om gezonde versies van die energiecentrales rechtstreeks naar zieke hersencellen te sturen — verpakt in een onverwacht voertuig: rode…
Mitochondria zijn de structuren die cellen van energie voorzien. Bij Parkinson raken ze beschadigd of disfunctioneel, wat leidt tot het afsterven van dopamineproducerende hersencellen. Dat cel- en energieverlies veroorzaakt de bekende symptomen: tremoren, stijfheid, moeite met bewegen. Tot nu toe richtten behandelingen zich op het compenseren van het dopaminetekort, niet op het herstellen van de mitochondria zelf.
Onderzoekers kozen voor rode bloedcellen als verpakkingsmateriaal, wat op het eerste gezicht vreemd lijkt: rode bloedcellen hebben zelf geen mitochondria. Maar precies dat maakt ze geschikt. Ze zijn biologisch neutraal, worden niet als bedreiging herkend door het immuunsysteem, en kunnen worden gebruikt als lege omhulsels. De wetenschappers haalden het celmembraan van rode bloedcellen en gebruikten dat om functionele mitochondria in te sluiten, waarna ze deze capsules injecteerden in ziektemodellen.
Resultaten in meerdere modellen
De aanpak werd getest in verschillende modellen van Parkinson — zowel celkweekmodellen als diermodellen. In elk geval werden verbeteringen gezien: de mitochondria kwamen aan in zieke cellen, werden opgenomen, en herstelden de energiehuishouding meetbaar. In de diermodellen leidde dit tot verbetering van motorische functies — de bewegingsproblemen die kenmerkend zijn voor Parkinson namen af.
Mitochondriale disfunctie speelt niet alleen bij Parkinson een rol, maar ook bij een reeks andere neurodegeneratieve ziekten en bij veroudering in het algemeen. Een betrouwbare methode om gezonde mitochondria af te leveren in specifieke cellen zou daarmee een breed toepassingsgebied kunnen hebben.
Van muis naar mens: een lange weg
De methode heeft wel een fundamenteel probleem dat nog moet worden opgelost: hoe zorg je ervoor dat de ingesloten mitochondria precies in de hersenen terechtkomen, en niet elders in het lichaam? De bloed-hersenbarrière — een strak gereguleerde grens tussen de bloedbaan en het hersenweefsel — is notoir moeilijk te passeren voor grote moleculen en structuren. De onderzoekers beschrijven de bezorgingsmethode als veelbelovend, maar de vraag of het ook bij mensen effectief de hersenen bereikt, is vooralsnog onbeantwoord.
Bovendien is de studie uitgevoerd in muismodellen van Parkinson, die de menselijke ziekte maar gedeeltelijk nabootsen. Parkinson bij mensen is een complexe, langzaam voortschrijdende ziekte met veel variatie tussen patiënten. Of de mitochondriale schade bij mensen ook omkeerbaar is als gezonde mitochondria worden aangeleverd, weet niemand nog.