Afvallen werkt, maar je immuunsysteem onthoudt jarenlang dat je ooit zwaarlijvig was
Je kunt de kilo’s kwijtraken, maar de ontsteking die obesitas veroorzaakte, verdwijnt niet zomaar.
Obesitas staat al langer bekend als een chronische ontstekingstoestand. Vetcellen scheiden stoffen af die het immuunsysteem activeren, met name T-cellen — witte bloedcellen die normaal gesproken infecties bestrijden. Bij aanhoudende zwaarlijvigheid raken die T-cellen geprogrammeerd op een pro-inflammatoire stand: ze produceren voortdurend stoffen die ontstekingen aanwakkeren, ook wanneer er geen ziekteverwekker te bestrijden valt.
Wat de nieuwe studie toevoegt, is verontrustend: bij muizen bleef dit pro-inflammatoire profiel weken aanhouden nadat de dieren weer op normaal gewicht waren. De T-cellen leken te hebben onthouden dat het lichaam ooit zwaarlijvig was geweest. De onderzoekers spreken van een epigenetisch geheugen — veranderingen in de manier waarop genen in die cellen gelezen worden, zonder dat de DNA-volgorde zelf verandert. Het is alsof de cellen een instelling hebben vastgezet die eigenlijk al niet meer nodig is.
Wat dit betekent voor mensen die afvallen
De implicaties voor de volksgezondheid zijn aanzienlijk. Miljarden mensen wereldwijd hebben te kampen met overgewicht of obesitas. De boodschap is altijd geweest: als je afvalt, verbetert je gezondheid. Dat klopt voor veel aspecten — bloeddruk, bloedsuiker, gewrichten. Maar als het immuunsysteem een ontstekkingsgeheugen behoudt, dan blijft een deel van het cardiovasculaire en metabole risico bestaan, zelfs bij mensen die met succes gewicht verloren hebben.
Het onderzoek is vooralsnog alleen bij muizen gedaan. Of hetzelfde mechanisme bij mensen optreedt, en hoe lang dat geheugen dan aanhoudt — weken, maanden, jaren — is onbekend. Dat is een cruciale vraag, want het antwoord bepaalt of mensen die afvallen aanvullende behandeling nodig hebben die specifiek gericht is op het immuunsysteem, niet alleen op het gewicht.
Een reden waarom herval zo schadelijk is
De bevinding werpt ook een nieuw licht op de gevaren van jojo-diëten. Als het immuunsysteem al een ontstekkingsgeheugen heeft opgebouwd, en iemand valt daarna opnieuw aan in gewicht, dan begint het lichaam mogelijk niet opnieuw bij nul. Het stapelt ontstekkingssignalen op. Dat kan mede verklaren waarom herhaaldelijk gewichtsschommelen gepaard gaat met hogere risico’s op hart- en vaatziekten dan stabiel overgewicht.
Wat onderzoekers nu willen weten: zijn er manieren om dat immuungeheugen te wissen of te herprogrammeren? Bestaande medicijnen die T-cellen beïnvloeden worden al gebruikt bij auto-immuunziekten. Of ze hier ook een rol kunnen spelen, is een open vraag — maar één die plotseling een stuk urgenter is geworden.