Vroeg leven en leeftijd tekenen zich af in het epigenoom
Hoe diep trekt vroege stress zijn sporen in je biologie? Onderzoekers onderzochten dit bij makaken en ontdekten dat zowel leeftijd als vroege tegenspoed de epigenetische samenstelling van meerdere weefsels verandert, en dat die effecten per weefsel sterk verschillen.
Het epigenoom is het systeem van chemische markeringen dat bepaalt welke genen aan of uit staan, zonder de DNA-volgorde zelf te veranderen. Naarmate we ouder worden, verandert dit systeem. Maar ook omgevingsfactoren, zoals stress in de vroege levensfase, beïnvloeden het epigenoom. De studie, gepubliceerd in Science, onderzocht hoe leeftijd en vroege tegenspoed de epigenetische variatie beïnvloeden bij resusaapjes.
De onderzoekers analyseerden weefselmonsters uit meerdere organen van dieren op verschillende leeftijden. Sommige dieren hadden vroeg in hun leven stressvolle ervaringen meegemaakt. De onderzoekers maten de variatie in epigenetische patronen tussen afzonderlijke cellen, een maat die wordt aangeduid als epigenetische heterogeniteit.
Heterogeniteit neemt toe, maar niet overal gelijk
Met het ouder worden nam de variatie in epigenetische patronen toe in de meeste onderzochte weefsels. Cellen van hetzelfde weefsel lijken dus minder uniform te worden naarmate een dier veroudert. Vroege tegenspoed versterkte dit effect in sommige weefsels, maar niet in alle. De effecten waren sterk weefselspecifiek.
Dit patroon is relevant voor verouderingsonderzoek. Toenemende epigenetische heterogeniteit tussen cellen wordt in verband gebracht met verminderde coördinatie van celgedrag, wat kan bijdragen aan weefseldisfunctie. De vraag is of dit een oorzaak of gevolg van veroudering is, en dat blijft vooralsnog onbeantwoord.
Wat de macaques onthullen over menselijke veroudering
Makaken worden in verouderingsonderzoek gebruikt omdat hun biologische processen beter vergelijkbaar zijn met die van mensen dan die van muizen. Dat maakt deze bevindingen potentieel relevanter voor menselijke gezondheid. Toch gelden ook hier de gebruikelijke voorbehouden: het gaat om een diermodel, en de mechanismen achter de waargenomen patronen zijn nog niet volledig opgehelderd.
Voor een longevity-perspectief is het interessant dat vroeglevensgeschiedenis het epigenoom op latere leeftijd nog steeds zichtbaar beïnvloedt, en dat dit verschilt per weefsel. Dat suggereert dat veroudering geen uniforme biologische toestand is, maar een patroon dat sterk afhangt van weefseltype en levensgeschiedenis.