Wat betekent een verhoogde creatine kinase (CK)-waarde in je bloed?
Een verhoogde CK-waarde heeft veel verschillende oorzaken, van zware inspanning tot ernstige spierafbraak, en vraagt dus altijd om context. Heb je een sterk verhoogde waarde (zeker met klachten als donkere urine of spierpijn), laat het dan snel uitzoeken door je arts.
Creatine kinase (CK) is een enzym dat vrijkomt als spiercellen beschadigd raken. Een licht tot matig verhoogde waarde kan al optreden na zware lichamelijke inspanning: zelfs bij gezonde sporters kan de CK-waarde oplopen tot twintig keer de bovengrens van normaal. Er is geen scherpe grens die sportgerelateerde verhoging onderscheidt van een ziekelijke oorzaak, dus de context is altijd bepalend.
Pas bij een waarde van grofweg vijf keer de bovengrens van normaal (rond 1000 U/l) of hoger spreekt men van rhabdomyolyse: ernstige afbraak van skeletspierweefsel. Hierbij lekt een eiwit genaamd myoglobine het bloed in, wat de nieren ernstig kan beschadigen. Acuut nierfalen treedt op bij vier tot 33 procent van de rhabdomyolyse-patiënten. Andere ernstige complicaties zijn hartritmestoornissen en stollingsproblemen; de sterfte kan oplopen tot 8%, ook met behandeling. Bekende oorzaken zijn trauma, bepaalde medicijnen, drugs, infecties (waaronder COVID-19) en erfelijke stofwisselingsziekten.
Een verhoogde CK-waarde zonder klachten of spierproblemen leidt lang niet altijd tot een concrete diagnose. Reviews schatten dat na uitgebreid onderzoek bij slechts ongeveer een kwart van de mensen met een onbegrepen CK-verhoging een specifieke spierziekte wordt gevonden. De kans op een diagnose is groter bij hogere waarden, jongere leeftijd en aanwezige spierschwakte. Wie geen klachten heeft en een mildere verhoging heeft, ontwikkelt in veel gevallen op de lange termijn geen noemenswaardige spierziekte. Regelmatige controle is dan gebruikelijk.
Een verhoogde CK-waarde kan ook duiden op een hartinfarct, maar CK alleen is daarvoor te weinig specifiek. Een specifieke variant van CK die vooral in het hartspierweefsel zit (CK-MB) en het eiwit troponine zijn betrouwbaarder voor het onderscheiden van hartschade en spierschade elders. Een zeldzame maar erkende oorzaak van een plotselinge sterke CK-stijging is de zogenoemde Haff-ziekte: rhabdomyolyse die optreedt binnen 24 uur na het eten van bepaalde zoetwatervis of schaaldieren zoals rivierkreeftjes.
Alle claims zijn gebaseerd op reviews (waaronder meerdere klinische overzichtsartikelen). Er zijn geen gerandomiseerde trials of meta-analyses meegeleverd. De bewijssterkte voor rhabdomyolyse en de bijbehorende complicaties is goed gedocumenteerd in de klinische literatuur; voor de diagnostische opbrengst bij onbegrepen CK-verhoging is het bewijs meer observationeel van aard.