Verouderde levercellen sturen kankercellen door het lichaam. Ouderdom maakt dat erger
Hoe ouder je wordt, hoe groter de kans dat kanker uitzaait naar andere organen. Nieuwe research laat zien waarom: verouderde levercellen lekken kleine pakketjes genetisch materiaal die tumoren elders in het lichaam…
Het verband tussen ouderdom en kanker is al decennia bekend. Oudere mensen krijgen vaker kanker, en hun kanker gedraagt zich vaak anders — agressiever, met een grotere neiging tot uitzaaien. Maar het precieze mechanisme was lange tijd onduidelijk. Onderzoekers publiceerden nu in Nature Aging een studie die een overtuigende verklaring biedt: de lever speelt een centrale rol, en met name de verouderde cellen daarin.
Wanneer levercellen verouderen, kunnen ze in een toestand terechtkomen die biologen ‘senescentie’ noemen — een soort permanente celverlamming waarbij de cel niet meer deelt maar ook niet doodgaat. Die senescente cellen scheiden kleine bolletjes uit, zogeheten extracellulaire vesikels, gevuld met microRNA’s: korte strengetjes genetisch materiaal die de activiteit van andere genen kunnen beïnvloeden. Normaal gesproken reguleert de lever via dergelijke signalen tal van processen in het lichaam. Maar de microRNA’s die verouderde levercellen uitsturen, blijken tumorcellen elders in het lichaam te activeren op manieren die uitzaaiing bevorderen.
Een soort intern uitzendbericht voor tumorcellen
In experimenten met oudere muizen met tumoren zagen de onderzoekers dat de extracellulaire vesikels van senescente levercellen door de bloedbaan reizen en zich ophopen bij tumoren op andere locaties in het lichaam. Eenmaal ter plaatse stimuleren de meegestuurde microRNA’s processen die kankercellen helpen los te breken, te migreren en zich ergens anders te vestigen — de klassieke stappen van metastasering. De onderzoekers spreken van ‘pan-kanker metastase’, omdat het effect werd waargenomen bij meerdere soorten kanker.
Wat het onderzoek extra relevant maakt, is de vertaling naar menselijke biologie. De onderzoekers identificeerden vergelijkbare patronen in data van oudere volwassenen met kanker, wat suggereert dat het mechanisme niet beperkt is tot muizen. De lever — als centraal metabool orgaan dat voortdurend signalen uitzendt naar de rest van het lichaam — fungeert in dit model als ongewilde facilitator van kankerspread bij veroudering.
Wat betekent dit voor behandeling?
De bevindingen openen een nieuwe denkrichting in de oncologie. Tot nu toe richten behandelingen zich vooral op de tumor zelf. Maar als de omgeving van de tumor — in dit geval gestuurd door de verouderde lever — even bepalend is voor het gedrag van kankercellen, dan rijst de vraag of het zinvol is die omgeving ook therapeutisch aan te pakken. Senolytische middelen, medicijnen die specifiek senescente cellen opruimen, worden al onderzocht in de context van veroudering. Of ze ook de uitzaaiing van kanker bij oudere patiënten kunnen remmen, is een vraag die dit onderzoek nadrukkelijk op tafel legt.
Het is nog vroeg. Muisstudies vertalen zich niet altijd naar mensen, en de vraag welke specifieke microRNA’s verantwoordelijk zijn — en of je die kunt blokkeren zonder andere leverfuncties te verstoren — is nog lang niet beantwoord. Maar de richting is duidelijk: de lever denkt mee met kanker, en naarmate we ouder worden, gaat dat steeds slechter voor ons uit.