Verouderde cellen verbinden ontsteking en ziekte
Naarmate je ouder wordt, stapelen bepaalde cellen zich op die zichzelf niet meer kunnen vernieuwen. Die cellen zitten niet stilletjes te wachten: ze sturen actief ontstekingssignalen uit die schade aanrichten in omliggend weefsel. Het probleem is dat wetenschappers nog steeds geen betrouwbare manier hebben om dit te meten in het menselijk lichaam.
Dat is de kernboodschap van een uitgebreide reviewstudie die onderzoekers publiceerden in Biomedicines. Ze beschrijven hoe twee processen, celveroudering (senescentie) en chronische laaggradige ontsteking (inflammaging), elkaar versterken bij het ouder worden. Afzonderlijk zijn ze al schadelijk. Samen dragen ze bij aan aandoeningen als hart- en vaatziekten, dementie en diabetes.
Een cel die stopt, maar niet zwijgt
Een verouderde cel stopt met delen, maar blijft actief signalen uitsturen. Dit pakket van ontstekingsbevorderende stoffen noemen onderzoekers het SASP (secretory associated senescent phenotype). Die stoffen kunnen naburige cellen beschadigen en lokale ontsteking aanwakkeren. In diermodellen bleek het opruimen van verouderde cellen al meerdere keren succesvol: ziektebeelden verbeterden en levensverlenging werd waargenomen. Maar voor mensen ontbreekt een cruciale schakel.
De onderzoekers wijzen op het gebrek aan robuuste biomarkers: meetbare stoffen in bloed of weefsel die betrouwbaar aangeven hoeveel verouderde cellen iemand heeft en hoeveel schade ze aanrichten. Zonder zo’n meting kunnen regulatoren moeilijk beoordelen of een behandeling daadwerkelijk werkt op het doelwit.
Het probleem voor nieuwe behandelingen
Dit raakt direct aan de toekomst van zogeheten senolytica: middelen die verouderde cellen selectief opruimen. Verschillende kandidaten worden al getest, maar regulatoren vereisen biomarkers die laten zien dat het middel ook werkelijk de juiste cellen treft. Die biomarkers zijn er nog niet. Het is een praktisch obstakel dat de vertaling van laboratoriumresultaten naar klinische toepassingen vertraagt.
De review benadrukt ook het bidirectionele karakter van het probleem: ontsteking versnelt senescentie, en senescentie versterkt ontsteking. Daardoor is het lastig te bepalen welk proces het startpunt is bij een individuele patiënt. De auteurs beschouwen senescentie voorlopig als het meest meetbare en dus meest bruikbare aanknopingspunt voor verdere research.
Voor de longevity-wetenschap is dit een wezenlijk puzzelstuk. Zolang meten zo moeilijk blijft, is het onduidelijk hoe groot de bijdrage van verouderde cellen werkelijk is bij menselijke veroudering. De auteurs hopen dat betere biomarkers dat gat uiteindelijk dichten.
Zoektermen om verder te lezen: senescentie biomarkers, SASP inflammaging, senolytica klinisch onderzoek