Optogenetica wint Nobelprijs en opent deuren voor hersenbehandeling

In 2026 ontvingen Karl Deisseroth (Stanford), Peter Hegemann en Georg Nagel de Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde voor de ontwikkeling van optogenetica. De techniek maakt gebruik van eiwitten die lichtgevoelig zijn, zogeheten channelrhodopsines. Die eiwitten worden via genetische methoden ingebracht in specifieke neuronen. Daarna kunnen onderzoekers, of artsen, die neuronen activeren of remmen met een lichtpuls.

Wat optogenetica zo bijzonder maakt

De hersenen bestaan uit miljarden neuronen van tientallen verschillende types. Bestaande methoden om hersencellen te beïnvloeden, zoals elektrische stimulatie, zijn niet cel-specifiek. Optogenetica is dat wel: je kunt één type cel aansturen zonder andere te verstoren. Dat geeft ongekende precisie bij het begrijpen én behandelen van hersenaandoeningen.

Het onderzoek heeft al geleid tot experimentele behandelingen voor blindheid. Bij patiënten met degeneratie van de netvliesstaven en -kegeltjes werden lichtgevoelige eiwitten ingebracht in overgebleven netlaagcellen, waarna patiënten deels licht konden waarnemen. Ook voor Alzheimer wordt optogenetica onderzocht, al zijn die toepassingen nog vroeg in de klinische fase.

Relevantie voor hersenveroudering

Voor hersenveroudering en neurodegeneratie is optogenetica relevant op twee manieren. Ten eerste als onderzoeksinstrument: de techniek maakt het mogelijk om exact te begrijpen welke celtypes en circuits betrokken zijn bij geheugenachteruitgang of andere verouderingsgerelateerde veranderingen. Ten tweede als potentieel behandelingsplatform, waarbij specifieke hersencircuits opnieuw worden gekalibreerd.

De stap van muismodel naar klinische behandeling is nog groot voor de meeste hersenaandoeningen. Maar de Nobelprijs erkent dat optogenetica een transformatieve bijdrage heeft geleverd aan de neurowetenschappen, en de toepassingen bij mensen nemen toe.

Lees het originele artikel