Ontstekingssignaal in senescente cellen drijft veroudering aan
Verouderde cellen veroorzaken ontstekingen in het hele lichaam. Nu is een specifiek mechanisme ontdekt dat dit proces aanstuurt. Het gaat om structuren in het celplasma die normaal niet thuishoren.
Als een cel veroudert en stopt met delen, raakt ze in een toestand die senescentie wordt genoemd. Die cel sterft niet, maar doet ook haar normale werk niet meer. Wat ze wél doet, is actief ontstekingsbevorderende stoffen uitscheiden. Dit pakket stoffen heet het SASP (samengevat: het secretoom van senescente cellen). Het SASP is een van de redenen waarom verouderde cellen schadelijk zijn voor de omliggende weefsels.
Hoe het SASP precies wordt aangestuurd, was nog niet volledig duidelijk. De onderzoekers ontdekten nu dat zogenoemde R-lussen (driestrengige structuren waarbij RNA zich bindt aan DNA in de celkern) een rol spelen. Normaal gesproken helpen R-lussen bij herstel van DNA-schade. Maar in senescente cellen hopen ze zich op, komen ze terecht in het celplasma buiten de celkern, en activeren ze daar een alarm dat ontstekingssignalen opwekt.
RNA dat op de verkeerde plek zit
Het probleem is niet dat R-lussen bestaan, maar dat ze in senescente cellen niet goed worden opgelost en naar buiten lekken. Eenmaal in het celplasma worden ze herkend als vreemd signaal, vergelijkbaar met hoe het immuunsysteem reageert op binnengedrongen virussen. Dat activeert een ontstekingsreactie. In senescente cellen leidt dit tot de uitscheiding van ontstekingsbevorderende stoffen die het omliggende weefsel beschadigen.
Deze bevinding is relevant voor longevity-onderzoek omdat het een nieuw aangrijpingspunt biedt. Als het mogelijk is om de ophoping of het ‘lekken’ van R-lussen te verminderen, zou het SASP mogelijk deels kunnen worden onderdrukt. Of dat technisch en veilig haalbaar is, is een andere vraag; de studie geeft mechanistisch inzicht, geen therapie.
Systemische ontsteking als aanjager van veroudering
Veroudering gaat gepaard met een geleidelijk stijgend niveau van chronische ontsteking in het lichaam. Senescente cellen dragen daar aan bij via hun SASP. Dit onderzoek geeft een concretere verklaring voor hoe die bijdrage tot stand komt, namelijk via de ophoping van RNA-DNA-structuren in het celplasma die het immuunsysteem in een staat van lage alertheid houden.