Ontstekingen en epigenetische veroudering blijken nauw verweven — maar wat is oorzaak en wat gevolg?
Twee van de meest besproken processen in de verouderingswetenschap — chronische laaggradige ontsteking en epigenetische veranderingen in het DNA — blijken niet los van elkaar te staan.
Epigenetische veroudering is een manier om biologische leeftijd te meten. De gedachte is simpel: naarmate we ouder worden, veranderen chemische ‘labels’ op ons DNA op een voorspelbare manier. Door deze patronen te analyseren kun je schatten hoe oud iemands cellen biologisch gezien zijn, ongeacht wat het paspoort zegt. De zogeheten epigenetische klokken, waarvan er inmiddels vier gevestigde versies bestaan (Horvath, Hannum, PhenoAge en GrimAge), zijn de afgelopen jaren uitgegroeid tot een standaardmeting in verouderingsonderzoek.
Inflammaging is al langer bekend als een factor die bijdraagt aan hart- en vaatziekten, dementie, diabetes en andere ouderdomsaandoeningen. Maar de vraag of inflammaging epigenetische veroudering veroorzaakt, andersom, of dat beide door een gemeenschappelijke oorzaak worden aangestuurd, was tot nu toe niet beantwoord.
Vier klokken, één patroon
In een studie gepubliceerd in Cell Genomics onderzochten wetenschappers de relatie tussen markers van systemische ontsteking en de scores op alle vier de grote epigenetische klokken. De bevinding: de relatie bestaat, en is consistent over meerdere klokken heen. Mensen met hogere ontstekingsmarkers — zoals C-reactief proteïne (CRP) en interleukine-6 (IL-6)— vertonen ook een hogere epigenetische leeftijd. Dat wil zeggen: hun biologische klokken lopen sneller.
Het onderzoek geeft daarmee een sterkere empirische basis aan iets wat onderzoekers al vermoedden: inflammaging en epigenetische veroudering zijn geen parallelle maar vervlochten processen. De klinische implicatie is potentieel groot. Als het verlagen van chronische ontsteking — via leefstijl, medicatie of andere interventies — ook epigenetische veroudering vertraagt, zou dat een directe route zijn naar het uitstellen van meerdere ouderdomsziekten tegelijk.
Causaliteit nog niet opgelost
Maar hier wringt het. Een associatie is geen bewijs van oorzaak en gevolg. Het is goed mogelijk dat beide processen door een derde factor worden aangestuurd. Beschadigde mitochondriën bijvoorbeeld, of de ophoping van zogenaamde senescente cellen, cellen die gestopt zijn met delen maar wel ontstekingsstoffen blijven uitscheiden. Die cellen staan al langer in de schijnwerpers als mogelijke aanjagers van veroudering. Of het onderdrukken van inflammaging via gerichte interventies ook de epigenetische klok terugzet moet nog worden aangetoond. Dat is een fundamenteel andere vraag dan het vaststellen van een correlatie — en het antwoord zal niet snel komen.