Hersenen in kaart gebracht op celniveau
Neurowetenschappers willen weten wat er precies misgaat in hersenen bij ziekten als Parkinson en Alzheimer. Daarvoor moet je eerst weten hoe een gezond brein eruit ziet, op het niveau van individuele cellen.
Een internationaal onderzoeksproject werkt aan een gedetailleerde celkaart van het menselijk brein. Het onderzoek, gepubliceerd in Science, beschrijft hoe dit atlas-project alle celtypen in het brein in kaart probeert te brengen, inclusief hun locatie, hun genactiviteit en hun onderlinge verbindingen. Het doel is te begrijpen welke celtypen als eerste aangedaan raken bij neurodegeneratieve ziekten (aandoeningen waarbij zenuwcellen geleidelijk afsterven, zoals Alzheimer en Parkinson).
Het brein bevat tientallen miljarden cellen van honderden verschillende typen. Eerder onderzoek kon die cellen niet altijd van elkaar onderscheiden. Nieuwe technieken voor het meten van genactiviteit in afzonderlijke cellen (single-cell sequencing) maken het nu mogelijk om elk celtype een eigen ‘vingerafdruk’ te geven op basis van welke genen het aanmaakt.
Wat de kaart kan onthullen
Door gezonde hersenen te vergelijken met hersenen van mensen die tijdens hun leven een neurodegeneratieve ziekte hadden, kunnen onderzoekers zien welke celtypen vroeg in het ziekteproces veranderen. Dat is cruciale informatie: wie weet welke cellen als eerste kwetsbaar zijn, kan gerichter zoeken naar behandelingen die die specifieke cellen beschermen of herstellen.
Een fundament voor toekomstig onderzoek
Dit soort atlasprojecten produceren geen directe behandelingen, maar leggen een fundament waarop toekomstig onderzoek kan bouwen. De hersenen zijn het orgaan dat bij veroudering het meest zichtbaar achteruitgaat in functie. Een nauwkeurige celkaart is een basisinstrument voor ieder onderzoek dat daar iets aan wil veranderen.