Genmozaïek in cellen koppelt aan Alzheimer en Parkinson

Onderzoekers beschreven meer dan honderd plekken in het menselijk genoom waar naast elkaar liggende cellen hetzelfde gen weleens van de ene, weleens van de andere, beide of geen van beide versies (allelen) activeren. Dit patroon, dat allel-specifieke genexpressie heet, is normaal bij bepaalde genen maar bleek nu veel vaker voor te komen dan verwacht. De studie, gepubliceerd in eLife, karakteriseerde meer dan honderd van dit soort locaties, aangeduid als inactiverings- en stabiliteitcentra.

Cruciaal is dat deze locaties genen bevatten die gelinkt zijn aan ernstige ziekten. Genen die geassocieerd zijn met Alzheimer, Parkinson, epilepsie en aangeboren gehoorproblemen blijken te zitten in gebieden waar allel-specifieke regulatie voorkomt. Dit betekent dat in sommige cellen een risicovolle versie van zo’n gen actief is, terwijl in andere cellen de veilige versie het overneemt.

Mosaïcisme en veroudering

Dit verschijnsel, cellulair mosaïcisme, neemt waarschijnlijk toe met de leeftijd. Naarmate cellen zich meer delen en epigenetische patronen minder stabiel worden, kan de variatie in welk allel actief is groter worden. Of dat bijdraagt aan de hogere ziektekans op latere leeftijd is voorlopig een hypothese, maar de onderzoekers suggereren dat mosaïcisme een mechanisme kan zijn waarmee genetische risicofactoren pas op latere leeftijd klinisch tot uiting komen.

Vergelijkbare regulatiepatronen werden ook gevonden in het muizengenoom, op vergelijkbare locaties. Dat wijst op een evolutionair geconserveerd mechanisme, wat de biologische relevantie onderstreept.

Wat dit nog niet beantwoordt

De studie beschrijft het patroon, maar legt nog geen causaal verband met ziekte. Of het corrigeren van allel-specifieke expressie therapeutisch zinvol is, is een open vraag. De bevinding is primair observationeel van aard en vraagt om vervolgonderzoek in grotere populaties en met longitudinale opzet.

Lees het originele artikel