Fruitvlieg reset zijn eigen lichaamsklok actief

Het circadiane ritme (de interne biologische klok die dag en nacht reguleert) is bij bijna alle levende wezens aanwezig. Verstoringen ervan zijn in verband gebracht met versnelde veroudering, verminderde cognitieve functie en een hoger risico op stofwisselingsziekten. De onderzoekers beschrijven in Science dat fruitvliegjes niet passief wachten tot externe lichtsignalen hun klok bijstellen. Ze zoeken actief de juiste omgeving op om hun ritme te synchroniseren.

Gedrag als onderdeel van de biologische klok

De vliegjes pasten hun positie aan, afhankelijk van de fase van hun interne klok. Zo creëerden ze zelf de lichtblootstelling die nodig was om de klok correct in te stellen. Dit noemen de onderzoekers proactieve omgevingsvorming: het dier handelt op basis van een interne toestand om zijn externe omgeving af te stemmen op zijn biologie.

Dit is anders dan wat men altijd aannam: dat omgevingssignalen (zoals licht) de klok dicteren, terwijl het organisme passief reageert. De fruitvlieg stuurt mee. Hoe actief dat gedrag is en via welke hersenmechanismen het wordt aangestuurd, is nog niet volledig opgehelderd.

Wat dit betekent voor veroudering en slaap

Circadiaanse ontregeling neemt toe met de leeftijd. Oudere mensen slapen slechter, hebben minder diepe slaap en hun biologische klok loopt makkelijker uit de pas. Als het actief zoeken naar ritme-ondersteunende omgevingen ook bij mensen een rol speelt, zou dat een aanknopingspunt bieden voor gedragsinterventies. Denk aan bewuste lichtblootstelling overdag of het vermijden van blauw licht ’s avonds.

De studie is uitgevoerd bij fruitvliegjes (Drosophila), en de vertaling naar mensen vergt voorzichtigheid. Maar de kern van het circadiane systeem is evolutionair sterk bewaard gebleven, wat het inzicht wetenschappelijk relevant maakt.

Lees het originele artikel