Epilepsie-aanvallen op bestelling: doorbraak bij testen van nieuwe medicijnen
Een van de grootste obstakels bij het ontwikkelen van medicijnen tegen epilepsie is simpelweg wachten: op een aanval die vanzelf komt. Onderzoekers ontwikkelden nu een model waarbij aanvallen op aanvraag kunnen worden opgeroepen. Dat verandert alles voor de testsnelheid.
Epilepsie is een van de oudste bekende neurologische aandoeningen. Toch heeft de behandeling zich de afgelopen decennia maar moeizaam ontwikkeld. Ongeveer een derde van de patiënten reageert niet goed op bestaande medicijnen. Dat maakt de zoektocht naar nieuwe behandelingen urgent. Die zoektocht stuit op een praktisch probleem: hoe test je een middel dat aanvallen moet voorkomen, als je niet weet wanneer de volgende aanval komt?
De klassieke aanpak in dieronderzoek verdeelt zich in twee richtingen. De eerste gebruikt chemische of elektrische prikkels om bij gezonde dieren acute aanvallen op te wekken (snel en goedkoop), maar de aanvallen weerspiegelen niet de neurobiologische complexiteit van echte epilepsie. De tweede volgt dieren met chronische epilepsie en wacht op spontane aanvallen. Dit is realistischer maar erg tijdrovend en duur. Onderzoekers van eLife beschrijven nu een derde weg.
Aanvallen op bestelling, in een realistisch hersenmodel
Het nieuwe model combineert het beste van beide werelden. De onderzoekers ontwikkelden een aanpak waarbij aanvallen op een vooraf bepaald moment kunnen worden uitgelokt bij dieren die wél de neurologische kenmerken van echte epilepsie vertonen, inclusief de hersenveranderingen die optreden na aanhoudende aanvalsactiviteit. Daardoor is het model zowel snel genoeg voor screening van grote aantallen kandidaat-medicijnen als realistisch genoeg om te zeggen of een middel ook werkt in de complexe biologische context van chronische epilepsie.
De relevantie voor longevity-onderzoek is tweeledig. Ten eerste is epilepsie een aandoening die vaker voorkomt op hogere leeftijd, de incidentie bij mensen boven de zestig overtreft die bij kinderen. Naarmate de wereldbevolking vergrijst, groeit de behoefte aan effectievere behandelingen. Ten tweede illustreert het model een bredere methodologische verschuiving: de beweging naar systemen die de complexiteit van ziekte beter nabootsen zonder de inefficiëntie van wachten op spontane gebeurtenissen.
Van muis naar mens: de gebruikelijke kanttekening
Het model is ontwikkeld in dieren, en de vertaling naar menselijke klinische trials vergt nog jaren van validatie. Bovendien lost het model niet het fundamentele probleem op dat epilepsie bij mensen een buitengewoon heterogene aandoening is, wat werkt bij de ene vorm, faalt bij de andere. Maar als screeningstool voor vroege fasen van medicijnontwikkeling vertegenwoordigt het een serieuze verbetering ten opzichte van bestaande methoden. Hoe snel dat zijn weg vindt naar daadwerkelijk nieuwe medicijnen voor patiënten, is een andere vraag.