Eiwitklok in bloed voorspelt ziekte twintig jaar eerder
Een bloedtest die twintig jaar van tevoren voorspelt of je een chronische ziekte krijgt. Dat klinkt vergezocht, maar nieuw onderzoek in Nature Aging laat zien dat dit met eiwitpatronen in bloed mogelijk lijkt.
Onderzoekers analyseerden eiwitten in het bloed van duizenden deelnemers uit twee Europese cohorten. Ze gebruikten zogeheten proteomische verouderingsklokken: modellen die op basis van eiwitniveaus schatten hoe biologisch oud iemand is. Die klokken bleken niet alleen gevoelig voor leefstijl zoals roken, bewegen en voeding, maar voorspelden ook de kans op meerdere ziekten, soms al twee decennia vóór de diagnose.
Eiwitten als spiegel van biologische leeftijd
Het menselijk bloed bevat honderden eiwitten die door verschillende organen en weefsels worden afgescheiden. Sommige van die eiwitten veranderen naarmate je ouder wordt. Het onderzoek laat zien dat specifieke combinaties van eiwitniveaus een betrouwbare maat lijken voor de biologische leeftijd, los van de kalenderleeftijd. Iemand van vijftig kan er biologisch jonger of ouder uitzien, afhankelijk van die eiwitpatronen.
De onderzoekers valideerden hun bevindingen in twee onafhankelijke cohorten: het Britse INTERVAL-cohort en een tweede Europese studiegroep. Dat vergroot de betrouwbaarheid van de uitkomsten. Toch benadrukken de auteurs dat dit soort klokken nog hindernissen moeten nemen voordat ze voor individuele gezondheidsbeoordeling gebruikt kunnen worden.
Leefstijl tekent zich af in de eiwitten
Een opvallende bevinding is dat leefstijlfactoren direct zichtbaar zijn in de proteomische klokken. Mensen die roken of weinig bewegen, hadden consequent hogere biologische leeftijden in de eiwitmetingen. Dat suggereert dat deze klokken niet alleen een foto maken van de huidige gezondheid, maar ook reageren op veranderbare factoren. Voor een longevity-perspectief is dat interessant: het impliceert dat leefstijlinterventies in principe zichtbaar zouden moeten zijn in deze bloedwaarden, al heeft de studie dat niet direct aangetoond.
De techniek maakt gebruik van proteomische profilering: het systematisch meten van tientallen tot honderden eiwitten tegelijk met behulp van grote data-analyses. Die aanpak is nog relatief nieuw en kostbaar, maar wordt snel toegankelijker naarmate de technologie schaalt.
Of deze klokken ooit routinematig in de spreekkamer gebruikt zullen worden, is vooralsnog onzeker. Maar als voorspeller van toekomstige ziekten op bevolkingsniveau zijn ze al veelbelovend.
Zoektermen: proteomische verouderingsklok, biologische leeftijd bloedeiwitten, ziekte-predictie longitudinaal cohort