Een mondbacterie die kanker zowel bevordert als bestrijdt
Fusobacterium nucleatum is een bacterie die normaal in je mond leeft maar ook diep in tumoren wordt aangetroffen. Wetenschappers weten al langer dat het kanker kan stimuleren.
De relatie tussen bacteriën en kanker is ingewikkelder dan lang werd aangenomen. Fusobacterium nucleatum — een gewone bewoner van het tandvlees die bij tandvleesontsteking een bekende boosdoener is — werd de afgelopen jaren herhaaldelijk aangetroffen in darmtumoren en bepaalde hoofdhals-kankers. In die context leek het de kanker te voeden: het stimuleerde tumorgroei en hielp kankercellen ontsnappen aan het immuunsysteem. Maar dat bleek niet het hele verhaal.
Een onverwacht contact met immuuncellen
Onderzoekers van de eLife-studie ontdekten dat een specifiek eiwit op het oppervlak van Fusobacterium, genaamd RadD, direct kan binden aan een receptor op zogenaamde natural killer-cellen — NK-cellen, een type witte bloedcel dat gespecialiseerd is in het doden van kankercellen en virusgeïnfecteerde cellen. Die receptor heet NKp46. De binding activeert de NK-cel — hij wordt scherper, agressiever richting tumorcellen.
Analyse van kankerpatiëntdata liet iets verrassends zien: bij patiënten met hoofdhals-kanker was de aanwezigheid van Fusobacterium gecombineerd met hoge NKp46-expressie geassocieerd met betere overlevingskansen. Met andere woorden: dezelfde bacterie die in sommige contexten de kanker versterkt, kan in andere contexten het immuunsysteem aanscherpen om de kanker juist te bestrijden.
Context bepaalt alles
Hoe kan één bacterie zulke tegengestelde effecten hebben? De verklaring zit waarschijnlijk in de omgeving: het type tumor, de immuunstatus van de patiënt, de aanwezigheid van andere micro-organismen, en de expressie van specifieke receptoren in het tumorweefsel. Biologie werkt zelden binair. Bacteriën zijn geen helden of schurken — ze reageren op hun omgeving en activeren verschillende paden afhankelijk van wat er in de buurt aanwezig is.
De praktische implicatie is tweeledig. Enerzijds suggereert dit dat het simpelweg uitroeien van Fusobacterium in kankerpatiënten mogelijk geen goed idee is — het kan ook beschermende effecten hebben. Anderzijds opent het de deur naar een nieuwe benadering: als RadD-NKp46-binding NK-cellen activeert, zou het synthetisch nabootsen van die interactie een manier kunnen zijn om het immuunsysteem te mobiliseren tegen tumoren. Dat is speculatief, maar de moleculaire basis ligt er nu.