Dode hersencellen zenden signalen die veroudering versnellen
Als zenuwcellen in de hersenen doodgaan, stoppen ze niet gewoon met werken. Ze zenden signalen uit die gezonde cellen beschadigen. Onderzoeker Chaska Walton ontwikkelt een slim afleversysteem om dat proces te stoppen.
Walton is verbonden aan het Buck Institute for Research on Aging en ontving een NIH Transformative Research Award van 2,4 miljoen dollar. Zijn werk richt zich op wat er gebeurt nadat hersencellen sterven bij neurodegeneratieve aandoeningen zoals de ziekte van Parkinson. Volgens het onderzoek sturen stervende cellen ontstekingssignalen uit die omliggende, nog gezonde cellen beschadigen. Dat secondaire schadeproces is mogelijk net zo bepalend voor de voortgang van de ziekte als het primaire celverlies zelf.
De kern van Waltons aanpak is het ontwikkelen van een gericht afleversysteem dat therapeutische stoffen precies op de plek van schade brengt, in het juiste tijdsvenster. Dat is technisch uitdagend: de hersenen zijn moeilijk bereikbaar, en een te brede behandeling kan ook gezonde cellen treffen.
Waarom timing ertoe doet
Een van de inzichten die Walton benadrukt: het tijdstip van ingrijpen is minstens zo belangrijk als de stof die je toedient. Te vroeg ingrijpen kan het normale opruimproces na celdood verstoren. Te laat ingrijpen laat het secundaire beschadigingsproces te ver voortschrijden. Het ontwerpen van een systeem dat reageert op de aanwezigheid van specifieke signaalmoleculen (biomarkers voor actieve schade) is daarmee een centraal onderdeel van het project.
Dit type benadering verschilt van bestaande therapieën die eerder proberen celdood te voorkomen. Waltons idee is om ook in te grijpen in de fase erna: wat doet stervend weefsel met zijn omgeving, en hoe begrens je dat?
Bredere toepasbaarheid
Hoewel het onderzoek zich richt op Parkinson, geldt het probleem van secundaire schade na celdood breder. Bij Alzheimer, herseninfarcten en andere vormen van neurodegeneratie speelt hetzelfde principe. Als het afleversysteem werkt, heeft het potentieel voor meerdere aandoeningen. Klinische toepassing bij mensen is nog ver weg, maar de mechanistische basis is solide genoeg om verdere ontwikkeling te rechtvaardigen.