De VS investeert in longevity-onderzoek, in Azië wordt eerder behandeld

In maart 2026 kreeg een behandeling tegen parkinson groen licht in Japan. Niet zomaar een medicijn: zenuwcellen, gekweekt uit stamcellen, die in de hersenen worden geplaatst om de cellen te vervangen die bij parkinson verdwijnen. Het is de eerste keer dat een land zo'n celtherapie tot de markt toelaat, voorwaardelijk en voor bepaalde tijd, terwijl het onderzoek doorloopt. De studie erachter telde zeven patiënten.

Dat een land zo'n behandeling toelaat, zegt wat over de wedloop die gaande is. Longevity-onderzoek is op de politieke agenda gekomen, en landen zetten er iets anders achter: Amerika geld, Japan regels, China laboratoria, Singapore zijn huisartsen. Tegelijk keren de twee grootste spelers zich van elkaar af.

Wat er in laboratoria over veroudering wordt ontdekt, bereikt patiënten zelden als pil. Het komt als weefsel: gekweekte cellen die versleten cellen vervangen. Daarom gaat de wedloop om toelating over celtherapie, en daar zijn Japan en China eerder bij de patiënt dan Europa en Amerika.

Drie landen, drie instrumenten

Japan bouwde zijn voorsprong op een wet uit 2014, die regeneratieve behandelingen voorwaardelijk en tijdelijk toelaat terwijl het onderzoek doorloopt. Langs die route kwam de behandeling van parkinson er. In Tokio, aan de Keio University, kregen vier mensen met een verse dwarslaesie zenuwcellen uit stamcellen toegediend; na twee tot vier jaar waren er geen tumoren ontstaan, de grootste zorg bij dit soort behandelingen.

In China gaat het om wat er in het laboratorium gebeurt, en hoe snel dat daarna bij een mens wordt geprobeerd. Onderzoekers van de Peking University zetten lichaamscellen met alleen chemische stoffen terug tot stamcellen en kweekten daaruit cellen die insuline maken. Een patiënt met diabetes type 1 had na de transplantatie geen insuline meer nodig, gemeten tot een jaar erna. Collega's van de Chinese Academie van Wetenschappen gaven oude makaken menselijke cellen die bestand zijn gemaakt tegen veroudering en zagen tekenen van veroudering afnemen, ook in de hersenen.

Singapore richt zich niet op een behandeling maar op de hele bevolking. De regering trok in mei 350 miljoen Singaporese dollar uit voor een nationaal programma rond gezonde jaren, en wie ouder is dan veertig kan zich sinds 2023 inschrijven bij een vaste huisarts die op preventie stuurt. In het Alexandra Hospital staat een centrum dat dit onderzoek naar de spreekkamer moet brengen, geleid door Brian Kennedy en Andrea Maier; Kennedy leidde tot 2016 het Buck Institute in Californië en vertrok toen naar Singapore. Het stelde zichzelf bij de opening een doel dat geen doorbraak is maar een getal: vijf ziektevrije jaren erbij voor de bevolking.

Amerika investeert

Amerika heeft één instrument, en dat werkt. Altos Labs, dat cellen wil terugzetten in de tijd, begon in 2022 met een startkapitaal van drie miljard dollar van onder anderen Jeff Bezos, twee derde van wat het Amerikaanse overheidsinstituut voor verouderingsonderzoek in een heel jaar te besteden heeft. Datzelfde instituut moest in het voorjaar van 2025 voor zijn geld vrezen: het Witte Huis stelde voor het budget met ruim 40 procent te korten, waarna het Congres het in februari 2026 op het oude niveau hield. Publiek geld staat stil, privégeld bepaalt de richting.

En in december 2025 legde Washington de breuk met China in de wet vast. Als onderdeel van de defensiewet tekende de president de BIOSECURE Act, die federale opdrachten en subsidies gaat verbieden aan wie werkt met Chinese biotechbedrijven die als risico gelden. Welke bedrijven dat zijn staat niet in de wet zelf: aangewezen is wie op de defensielijst van Chinese militaire bedrijven staat, en daarop staat BGI, het grootste genoomcentrum ter wereld, met apparatuur in laboratoria over de hele wereld. Het verbod geldt nog niet: het aanbestedingsrecht moet eerst worden aangepast en de lijst moet voor het eind van 2026 worden gepubliceerd. 

De wet loopt voor op de wetenschap

Dat afstoten is in het onderzoek zelf nog niet te zien. Amerikanen en Chinezen publiceerden in 2025 juist vaker samen dan tien jaar eerder. Alleen groeide het Chinese werk veel harder, zodat nog maar een op de veertien Chinese artikelen over veroudering een Amerikaanse auteur heeft, tegen een op de zes tien jaar geleden. Die groei is vrijwel helemaal eigen werk. 

Dat behandelingen in China zo snel bij mensen komen, ligt aan een lokale wet. Die kent naast de gewone geneesmiddelenroute, die langs de nationale toezichthouder loopt, een tweede: een proef die een onderzoeker zelf begint, met toestemming van de wetenschaps- en ethiekcommissie van zijn eigen ziekenhuis en een melding bij de gezondheidsautoriteit. Geen toezichthouder die het dossier beoordeelt voordat de eerste patiënt wordt behandeld. Langs die route liepen in 2023 ruim tweehonderd cel- en gentherapieproeven, elf keer zo veel als acht jaar eerder. Sinds 1 mei 2026 zijn er wel grenzen aan gesteld: een regeringsbesluit beperkt zulke proeven tot ziekenhuizen van de hoogste categorie, verplicht ze binnen vijf werkdagen te melden bij de nationale gezondheidscommissie, en verbiedt het patiënten te laten betalen voordat een eerste drempel van veiligheid en werkzaamheid is gehaald. Buiten de geneesmiddelentoezichthouder om blijft het.

In de zomer van 2026 werd zichtbaar wat dat kan kosten. Twee kinderen overleden in Chinese gentherapieproeven, niet in verouderingsonderzoek maar langs diezelfde route, en een van die sterfgevallen kwam pas naar buiten door een onderzoek van het tijdschrift Science en het platform Retraction Watch. Beide proeven liepen langs die snelle route, net als een derde sterfgeval dat in 2026 bekend werd.

Dat de weg in Europa en Amerika trager is, heeft dus een reden. Gekweekte cellen kunnen tumoren vormen, een effect moet groot genoeg zijn om er iets aan te hebben, en een toezichthouder houdt klinieken tegen die verkopen wat niet bewezen is. Snelheid en zekerheid gaan ten koste van elkaar, en landen maken daarin andere keuzes. 

Europa levert kennis, Amerika koopt

In de tijdschriften waar de grote doorbraken verschijnen publiceerde Amerika de afgelopen vijf jaar, in een telling van LongevityWatch, ruim drie keer zo veel als China of het Verenigd Koninkrijk, de twee landen die daarna komen. Wat Europa levert zijn niet de aantallen publicaties maar de mensen.

Alleen verschuift niet de kennis, wel het eigendom. Altos opende zijn Europese vestiging in Cambridge en haalde daar bijvoorbeeld Wolf Reik binnen, tot dan directeur van het Babraham Institute, en Manuel Serrano, die na een postdoc in Amerika ruim twintig jaar in Spanje werkte. Ze doen hun werk nog steeds in Europa, alleen nu voor een Amerikaans laboratorium. Europa mist de instrumenten die de anderen wel hebben: durfkapitaal, en een route die een behandeling eerder bij een patiënt brengt.