Beta-glucan tempert overactief immuunsysteem bij darmziekte
Je immuunsysteem kan leren van een infectie en sneller reageren op de volgende. Dat klinkt gunstig. Maar bij chronische darmontsteking kan datzelfde mechanisme de ziekte juist erger maken.
Beta-glucan is een stof die voorkomt in de celwanden van schimmels en granen. Het staat bekend als een activator van het aangeboren immuunsysteem: de eerste verdedigingslinie van je lichaam. Beta-glucan kan zogeheten getrainde immuniteit veroorzaken. Dat betekent dat immuuncellen na blootstelling aan de stof blijvend veranderen en daarna sterker reageren op prikkels. Dat is nuttig bij infecties, maar gevaarlijk als de ontsteking chronisch is.
De studie, gepubliceerd in eLife, onderzocht wat beta-glucan doet bij darmontstekingsziekte (inflammatoire darmziekte, of IBD). Bij muizen met kunstmatig opgewekte darmontsteking bleek beta-glucan niet de verwachte verergering te veroorzaken. In plaats daarvan stuurde het een type witte bloedcel, de monocyt, in een andere richting. Monocyten zijn vroege immuuncellen die zich kunnen omvormen tot verschillende soorten gespecialiseerde cellen. Beta-glucan veranderde die omvorming zodanig dat de ontsteking afnam in plaats van toenam.
Getrainde immuniteit: mes dat twee kanten snijdt
Getrainde immuniteit is het vermogen van aangeboren immuuncellen om na een eerste prikkel blijvend anders te reageren. Dat is een relatief nieuw inzicht: lang dacht men dat alleen het adaptieve immuunsysteem, met zijn T- en B-cellen, kon leren. Nu blijkt dat ook monocyten en andere vroege immuuncellen een soort geheugen kunnen ontwikkelen. Dit geheugen is anders dan bij T-cellen: het zit in de manier waarop genen aan- of uitgezet worden, niet in de herkenning van specifieke ziekteverwekkers.
Bij chronische ziekten zoals IBD is dat een probleem. Een eenmaal geactiveerd aangeboren immuunsysteem kan de ontsteking in stand houden, ook als er geen infectie meer is. Dat beta-glucan in dit geval de monocyt-ontwikkeling juist in een minder ontstekingsbevorderende richting stuurt, is onverwacht. Het wijst erop dat de effecten van getrainde immuniteit sterker afhangen van de context dan eerder gedacht.
Wat dit kan betekenen
Beta-glucan wordt al gebruikt als voedingssupplement en is onderdeel van discussies over immuunmodulatie. Dit onderzoek geeft een concreter mechanistisch beeld van hoe het werkt bij darmontsteking. Of het ook bij mensen met IBD veilig en nuttig is, vereist klinische studies. Maar de bevinding dat getrainde immuniteit ook ontstekingsremmend kan uitpakken, opent nieuwe vragen over hoe het aangeboren immuunsysteem te sturen valt.