Astrocyten als nieuw doelwit bij hersenziekten
Bij hersenziekten als Alzheimer en Parkinson gaat de aandacht vaak naar neuronen. Maar ondersteunende cellen genaamd astrocyten spelen een grotere rol dan gedacht. En hun gedrag is stuurbaar.
Astrocyten zijn de meest voorkomende cellen in de hersenen. Ze ondersteunen neuronen op tientallen manieren: ze leveren bouwstoffen, reguleren de chemische omgeving, vormen een onderdeel van de barrière tussen bloed en hersenen en ruimen afvalstoffen op. Naarmate de hersenen verouderen, veranderen astrocyten van gedrag. Ze worden actiever in het produceren van stoffen die ontsteking bevorderen. De onderzoekers beschrijven hoe dit veranderde gedrag bijdraagt aan het verval van hersenweefsel bij neurodegeneratieve aandoeningen.
Wat de bevindingen interessant maakt, is de aanwijzing dat dit gedrag niet onomkeerbaar is. Astrocyten reageren op signalen uit hun omgeving. Als die signalen veranderen, kan het celgedrag mee veranderen. Dat opent de mogelijkheid om astrocyten te sturen in plaats van te omzeilen. Therapeutische strategieën die inzetten op het terugbrengen van astrocyten naar een minder schadelijk gedragspatroon, worden gezien als een veelbelovend onderzoeksgebied.
Ontsteking als terugkerend thema
Het verband tussen astrocyten en ontsteking past in een breder patroon. Chronische laaggradige ontsteking in verouderd weefsel, ook wel inflammaging genoemd, is een van de centrale mechanismen achter verouderingsgerelateerde ziekten. In de hersenen dragen zowel microglia als astrocyten bij aan dit proces. Eerder onderzoek richtte zich vooral op microglia. De groeiende aandacht voor astrocyten vergroot het beeld van hoe hersenontsteking bij ouderen ontstaat en aanhoudt.
Aanknopingspunten voor behandeling
Concrete therapieën zijn er nog niet. Maar het mechanistische begrip neemt toe. Onderzoekers kijken onder meer naar stoffen die de overgang van astrocyten naar een ontstekingsbevorderend profiel kunnen remmen. Dat zijn zowel kleine moleculen als biologische middelen. Ook het aanpassen van de omgeving rondom astrocyten, bijvoorbeeld door het verminderen van andere bronnen van ontsteking, kan indirect effect hebben op hun gedrag. De bevindingen benadrukken dat neurodegeneratie niet alleen een probleem is van neuronen die afsterven, maar van een heel ecosysteem van cellen dat uit balans raakt.