Individuen vertonen willekeurige gedragswisselingen zonder externe oorzaak
Genetisch identieke dieren in dezelfde omgeving vertonen toch verschillend gedrag. En dat gedrag verschuift over tijd, zonder aanwijsbare aanleiding. Dat is geen ruis. Het lijkt een biologische strategie.
Onderzoekers publiceerden een studie over wat zij ‘fenotypische drift’ noemen: spontane verschuivingen in het gedrag van een individu over tijd, ook als de omgeving en het genoom constant blijven. De studie toont aan dat dit verschijnsel te breed en te systematisch is om toevallig te zijn. De variabiliteit lijkt ingebakken in hoe organismen omgaan met onzekerheid.
De hypothese die de onderzoekers uitwerken: individuen die hun gedrag onregelmatig variëren, zijn minder voorspelbaar voor roofdieren en ziekteverwekkers. In een stabiele omgeving is dat minder nuttig. Maar in een onvoorspelbare omgeving geeft het een overlevingsvoordeel. Evolutionair gezien kan een populatie die bestaat uit individuen met wisselend gedrag beter overleven dan een populatie met uniform gedrag.
Wat dit zegt over veroudering
Naarmate dieren ouder worden, neemt in veel soorten de flexibiliteit in gedrag af. Dat kan deels verklaard worden door verlies van neuronale plasticiteit (het vermogen van zenuwcellen om verbindingen te hervormen). Als fenotypische drift afhankelijk is van die plasticiteit, voorspelt dit model dat oudere individuen minder gedragsvariatie vertonen en daardoor minder goed kunnen omgaan met onverwachte situaties.
Dat sluit aan bij wat we weten over veroudering van het brein: routines worden vaster, aanpassing aan nieuwe omstandigheden gaat moeilijker. Dit onderzoek geeft een evolutionair kader voor dat verschijnsel.
Grenzen van het model
De studie is voornamelijk gebaseerd op diermodellen. Of fenotypische drift bij mensen op dezelfde manier werkt, is niet aangetoond. Ook is de grens tussen adaptieve variatie en willekeurige schommelingen moeilijk te trekken vanuit gedragsdata alleen. Vervolgonderzoek zal moeten laten zien of de neuronale mechanismen achter drift inderdaad aftakelen met leeftijd, en of dat meetbaar samenhangt met verlies van functionele flexibiliteit.