Gemodificeerde immuuncellen sporen kankercellen op via hun energieverbruik
Kankercellen verbranden suiker op een andere manier dan gezonde cellen. Onderzoekers hebben die afwijkende stofwisseling nu gebruikt als doelwit: ze bewapenden immuuncellen met een soort sensor die reageert op de chemische sporen die tumoren achterlaten.
Het probleem in kankertherapie is al jaren hetzelfde: immuuncellen die in het lab prima werken, slagen er in het lichaam zelden in om diep genoeg een tumor in te dringen. Tumoren omgeven zichzelf met een vijandige omgeving, weinig zuurstof, veel zuurgraad, hoge concentraties afvalstoffen, die immuuncellen afstoot of uitput. Zelfs CAR-T-cellen, de genetisch gemodificeerde T-cellen die bij sommige bloedkankers spectaculaire resultaten boeken, lopen bij vaste tumoren vaak vast aan de buitenkant.
In een nieuwe studie, gepubliceerd via Lifespan.io, gingen onderzoekers een andere route. Ze rustten zowel natural killer (NK)-cellen als cytotoxische T-cellen uit met receptoren die specifieke metabolieten herkennen, kleine moleculen die het gevolg zijn van de afwijkende energiestofwisseling van kankercellen. Die stofwisseling, het zogenoemde Warburg-effect, zorgt ervoor dat tumoren zelfs bij voldoende zuurstof massaal melkzuur en andere bijproducten produceren. Normaal gesproken maken die stoffen de omgeving voor immuuncellen onleefbaar. Nu werden ze gebruikt als een soort navigatiesignaal.
Muizen reageerden positief, maar de echte test komt nog
In experimenten met muizen bleek dat de aangepaste immuuncellen beter in staat waren om tumoren binnen te dringen en de kankercellen te doden. De behandeling leidde tot betere uitkomsten vergeleken met ongemodificeerde cellen. Het idee is elegant: gebruik het gif van de tumor als lokstof voor het tegengif.
Toch is voorzichtigheid geboden. Muismodellen voor kanker zijn berucht om hun beperkte voorspellende waarde voor mensen. Tumoren bij mensen zijn complexer, heterogener en slagen er vaak beter in om het immuunsysteem te misleiden. Bovendien roept het gebruik van metabolieten als stuursignaal een fundamentele vraag op: zijn die signalen specifiek genoeg? Gezonde weefsels in een staat van ontsteking of herstel produceren soms vergelijkbare stoffen. De kans op bijwerkingen is daarmee niet nul.
Een nieuw tijdperk in immuuntherapie?
Wat deze aanpak interessant maakt voor de longevity-wereld, is de bredere implicatie. Verouderde immuuncellen verliezen geleidelijk hun vermogen om afwijkende cellen, waaronder kankercellen, op te ruimen. Dit fenomeen, immunosenescence genaamd, is een van de redenen waarom kanker vaker voorkomt op hogere leeftijd. Als het lukt om immuuncellen niet alleen scherper maar ook navigeerder te maken, zou dat relevant kunnen zijn ver buiten de oncologie.
De vraag is nu of deze technologie de stap naar klinische trials kan maken, en bij welke tumortypen ze het meest kansrijk is. Die antwoorden zijn er nog niet.