Waarom de Groenlandse haai eeuwenoud wordt
Een haai die ouder wordt dan vijfhonderd jaar. En dat vrijwel zonder ziektes die mensen op middelbare leeftijd al krijgen. Hoe doet hij dat?
De Groenlandse haai is al lang een bron van fascinatie voor biologen. Niet omdat hij zo groot of gevaarlijk is, maar omdat hij zo oud wordt. Schattingen op basis van koolstofdatering plaatsen sommige van deze dieren op meer dan vierhonderd jaar. Dat maakt hem het langstlevende gewervelde dier op aarde. Een haai die rondgezwommen heeft toen Rembrandt nog moest worden geboren, is geen uitzondering maar eerder regel. Toch wisten onderzoekers tot voor kort nauwelijks wat er op celniveau in dat dier gebeurt.
Een nieuwe studie publiceert nu de eerste systematische analyse van de cellulaire biochemie van veroudering bij de Groenlandse haai. Het is verkennend werk en meer een nulmeting dan een doorbraak. Maar het legt een fundament. Onderzoekers keken naar processen die bij zoogdieren sterk samenhangen met veroudering: oxidatieve stress (schade door reactieve zuurstofmoleculen in cellen), eiwitbeheer en signaalroutes die celdeling en celonderhoud reguleren. Bij mensen en muizen zijn dit de plekken waar de slijtage van het leven het duidelijkst zichtbaar is.
Wat maakt de haai anders?
Bij de Groenlandse haai lijken een aantal van deze verouderingsmechanismen fundamenteel anders te werken dan bij zoogdieren. De dieren leven in ijskoud, zuurstofarm water, wat de stofwisseling vertraagt en mogelijk de ophoping van celschade remt. Maar dat is waarschijnlijk niet het hele verhaal. De studie suggereert dat er ook actieve biologische mechanismen in het spel zijn die cellen langer gezond houden.
Door te kijken hoe verschillende diersoorten met dezelfde biologische processen omgaan, kunnen onderzoekers achterhalen welke mechanismen cruciaal zijn voor een lang leven — en welke bij zoogdieren, inclusief mensen, aanpasbaar zijn. Naaktmullen, Groenlandse walvissen en nu de Groenlandse haai: elk dier voegt een nieuw stuk toe aan een legpuzzel van honderden miljoenen jaar evolutie.
Een eerste stap, geen antwoord
De onderzoekers zijn zelf voorzichtig. Aquatische dieren zijn historisch gezien slecht bestudeerd op het gebied van veroudering. De meeste kennis komt van muizen, vliegen en wormpjes. Voor de Groenlandse haai ontbreekt zelfs de meest basale vergelijkende data. Wat dit onderzoek doet, is een startpunt creëren: een beschrijving van de biochemische toestand van cellen bij een dier dat de biologie van oud worden schijnbaar grotendeels te slim af is.
Of dat ooit vertaalbaar is naar toepassingen bij mensen, is nog volledig open. Maar de vraag is legitiem: als een haai vier eeuwen functioneel kan blijven, wat vertelt ons dat dan over de biologische grenzen van veroudering?