Calciumsignalen herstellen verlengt muizenleven

Calcium (Ca²⁺) is een ion dat cellen gebruiken als schakelaar. Een stijging of daling van de calciumconcentratie in de cel zet tientallen processen aan of uit. Bij veroudering raakt die balans verstoord, maar de exacte moleculaire keten was lange tijd onduidelijk.

Chinese onderzoekers publiceerden in Nature Communications een studie die deze keten in kaart brengt. Ze werkten met muizen die een versnelde veroudering vertonen (progeroid-muizen) én met normaal verouderende muizen. In beide gevallen was de calciumconcentratie in het celvocht verhoogd. Het lek bleek te zitten in een kanaal op het endoplasmatisch reticulum (ER), het organel dat eiwitten aanmaakt en opslaat. Dat kanaal, IP3R genaamd, stond te ver open en liet te veel calcium wegstromen.

Van calciumlek naar celveroudering

Het overtollige calcium activeerde een eiwit genaamd S100A6. Dat eiwit bindt aan PARP1, een enzym dat DNA-schade herstelt. Door die binding werd PARP1 afgebroken. Met minder PARP1 stapelt DNA-schade zich op. Kleine stukjes DNA ontsnapten uit de celkern en activeerden een ontstekingsroute (cGAS-STING). De cel raakte zo in een staat van chronische laaggradige ontsteking, een kenmerk van veroudering dat onderzoekers ook wel inflammaging noemen.

Vervolgens testten de onderzoekers of dit proces te keren was. Het antidepressivum mianserine bleek IP3R te remmen. Bij progeroid-muizen verbeterde de gezondheid zichtbaar, en bij normaal verouderende muizen nam zowel de mediane als de maximale levensduur toe. De effectgroottes zijn voorlopig alleen bij muizen aangetoond, en het is nog onbekend of hetzelfde mechanisme bij mensen even sterk speelt.

Wat dit betekent voor longevity-onderzoek

Het onderzoek is interessant omdat het een concreet moleculair pad beschrijft van calciumdisbalans naar celveroudering. Bovendien is mianserine al een goedgekeurd medicijn, wat het pad naar klinisch onderzoek in theorie verkort. Voor een longevity-bril is de bevinding dat DNA-herstelcapaciteit via calciumsignalering aangestuurd wordt, een nieuw aanknopingspunt.

Toch is voorzichtigheid geboden. De stap van muis naar mens is groot, en de studie is gebaseerd op een zeldzame progeroid-aandoening als model. Of mianserine ook bij gezond verouderende mensen effect heeft, moet nog worden onderzocht.

Lees het originele artikel