CRISPR-systeem doodt cellen via RNA-herkenning
CRISPR werkt normaal op DNA. Een nieuw systeem richt zich op RNA en kan cellen op commando doden.
Wetenschappers hebben een CRISPR-gebaseerd gereedschap ontwikkeld dat een specifieke RNA-streng herkent en, als die aanwezig is, de cel doodt. Het verschil met bestaande CRISPR-methoden is fundamenteel: in plaats van DNA te snijden of te bewerken, reageert dit systeem op de aanwezigheid van bepaald RNA in de cel.
RNA (ribonucleïnezuur) is de moleculaire boodschapper die informatie van DNA naar eiwitten vertaalt. Kankercellen en virusgeïnfecteerde cellen produceren vaak afwijkende RNA-sequenties die in gezonde cellen ontbreken. Dat maakt RNA een aantrekkelijk doelwit: je kunt specifieke cellen identificeren zonder het DNA zelf aan te raken.
Doelgerichte celdood
In de tests richtte het systeem zich op kankercellen en met virus geïnfecteerde cellen. Het systeem herkende het doel-RNA en activeerde vervolgens een mechanisme dat celdood (apoptose) in gang zette. Gezonde cellen zonder het specifieke RNA bleven ongemoeid.
De technologie bevindt zich nog in een vroeg stadium. De experimenten zijn uitgevoerd in celkweken, niet in levende organismen. De stap naar proefdiermodellen en uiteindelijk mensen vraagt nog jaren van onderzoek. Vragen over off-target effecten, het aflevermechanisme in het lichaam en de stabiliteit van het systeem zijn nog niet beantwoord.
Aanvulling op bestaande methoden
Bestaande methoden om specifieke cellen te doden, zoals CAR-T-celtherapie, richten zich op eiwitten aan het celoppervlak. Dat werkt goed als zo’n eiwit uniek genoeg is voor de doelcel. Maar niet alle kankercellen hebben een goed bruikbaar oppervlakte-eiwit. RNA-gebaseerde herkenning biedt in dat geval een alternatief, omdat de interne genactiviteit van een cel als onderscheidend kenmerk kan dienen.
De combinatie van precisie en flexibiliteit maakt dit type systeem interessant voor verder onderzoek naar celgerichte therapieën bij kanker en infectieziekten.