Effect bosbranden onderschat: dodelijke ozon en hoge gezondheidsschade
Bosbranden zijn gevaarlijker dan ze lijken. Niet alleen de rook, maar ook de ozon die vrijkomt uit brandend materiaal doodt mensen. En dat effect wordt lang onderschat.
Wanneer bossen en vegetatie branden, komen niet alleen fijnstof en roetdeeltjes vrij. Het verbrandingsproces produceert ook chemische verbindingen die in de atmosfeer reageren met zonlicht en zo ozon (O₃) vormen. Ozon op leefniveau (anders dan de beschermende ozonlaag hoog in de atmosfeer) is schadelijk voor de longen en het hart-vaatstelsel.
Het onderzoek, gepubliceerd in Science, kwantificeert voor het eerst hoe groot die bijdrage van bosbrand-ozon is aan de totale sterfte. De conclusie is ongemakkelijk: het effect is substantieel en valt buiten de standaardmodellen die overheden gebruiken om de gezondheidsschade van bosbranden te schatten.
Chronische blootstelling en veroudering
Ozonblootstelling is niet alleen acuut gevaarlijk. Langdurige blootstelling aan verhoogde ozonniveaus versnelt longveroudering, vergroot de kans op chronische longziekten en verhoogt het cardiovasculaire risico. Oxidatieve stress (celschade door reactieve zuurstofverbindingen) is het onderliggende mechanisme. Dat is precies het proces dat ook centraal staat in biologische veroudering meer in het algemeen.
Naarmate het klimaat verandert, worden bosbranden vaker en intenser. Dat betekent dat meer mensen, ook ver van de brandhaard, worden blootgesteld aan verhoogde ozonniveaus. Stedelijke gebieden stroomafwaarts van brandgebieden zijn bijzonder kwetsbaar, omdat ozon zich over grote afstanden verplaatst.
Een blinde vlek in gezondheidsbeleid
Het onderzoek heeft directe beleidsrelevantie. Luchtkwaliteitsmodellen die ozon uit bosbranden negeren, onderschatten de gezondheidsschade. Ouderen en mensen met bestaande long- of hartaandoeningen zijn het meest kwetsbaar. Vanuit een longevity-perspectief is dit een externe factor die de gezondheid op latere leeftijd beïnvloedt en die grotendeels buiten het bereik van het individu valt. Dat maakt het een collectief en politiek probleem, niet alleen een medisch een.