Waarom vet versneld veroudert — en welk enzym dat zou kunnen stoppen
Vetweefsel veroudert sneller dan de meeste andere weefsels in ons lichaam. Onderzoekers hebben nu ontdekt welk enzym dat proces in gang houdt — en wat er gebeurt als dat enzym wegvalt.
Onderzoekers publiceerden in het vakblad Aging Cell een studie over het enzym Pck1, een centrale speler in de stofwisseling van vetcellen. Pck1 is betrokken bij gluconeogenese — het proces waarbij de lever en sommige andere weefsels glucose aanmaken uit niet-suikerbestanddelen. Maar uit dit onderzoek blijkt dat Pck1 in vetweefsel een tweede, minder bekende functie heeft: het houdt senaante cellen in toom. Senaante cellen, de zogeheten zombiecellen die weigeren te sterven maar ook niet meer normaal functioneren, hopen zich in vetweefsel met het ouder worden bijzonder snel op.
Wanneer Pck1 in vetcellen werd uitgeschakeld in muismodellen, versnelde de vorming van senaante cellen sterk. De cellen stopten eerder met normale functies, raakten ontstoken en begonnen stoffen uit te scheiden die schade aan omliggend weefsel veroorzaken. Tegelijkertijd nam de insulinegevoeligheid af — een vroeg teken van metabole ontregeling die bij mensen leidt tot type 2 diabetes en andere aandoeningen. De conclusie van de onderzoekers: Pck1 is niet alleen een metabolisch enzym, maar ook een beschermer tegen vroege veroudering van vetweefsel.
Vet als vergeten orgaan in verouderingsonderzoek
Vetweefsel wordt in verouderingsonderzoek vaak onderschat. Toch beschrijven de auteurs het als ‘een van de meest kwetsbare weefsels’ in het lichaam bij veroudering. Dat heeft een reden: vet is niet alleen een passieve energieopslag. Het is een actief endocrien orgaan dat hormonen en signaalstoffen uitscheidt die het hele lichaam beïnvloeden. Verouderd vetweefsel produceert meer ontstekingsbevorderende stoffen en minder beschermende hormonen als adiponectine. Die verschuiving draagt bij aan het soort laaggradige chronische ontstekingstoestand — inflammaging — die steeds vaker in verband wordt gebracht met een breed scala aan ouderdomsziekten.
Wat dit onderzoek interessant maakt voor de bredere longevitywetenschap, is de mogelijke verbinding tussen metabole activiteit en cellulaire veroudering. Het suggereert dat de daling in stofwisseling die mensen ervaren naarmate ze ouder worden, niet alleen een gevolg is van veroudering, maar ook een oorzaak: een lagere Pck1-activiteit in vetcellen zou een zichzelf versterkende cyclus kunnen zijn. Minder metabole activiteit leidt tot meer senaante cellen, die op hun beurt de stofwisseling verder verstoren.
Wat dit niet betekent
Het is verleidelijk om te concluderen dat het activeren van Pck1 een longevitytherapie zou kunnen zijn. Maar het onderzoek is uitgevoerd in muizen, en de vertaling naar mensen is allesbehalve automatisch. Bovendien is Pck1 betrokken bij veel processen tegelijk — activering zonder bijwerkingen elders in het metabolisme is geen triviale opgave. De studie identificeert een mechanisme, geen oplossing. De vraag is nu of dit pad therapeutisch bewandelbaar is — en dat antwoord zal nog jaren op zich laten wachten.