Vetzuren die kankercellen doden: twee lipiden blijken senolytica
Twee meervoudig onverzadigde vetzuren — stoffen die voorkomen in bepaalde plantaardige oliën — blijken verouderde cellen selectief te kunnen doden. Dat melden onderzoekers op basis van celkweekexperimenten en een muismodel.
De twee stoffen zijn α-eleostearinezuur (α-ESA) en de methylester-variant daarvan (α-ESA-me). Ze worden aangetroffen in onder meer bittermeloenzaadolie en tung-olie. In celkweekexperimenten vernietigden ze selectief senesente cellen — cellen die zijn gestopt met delen maar blijven voortbestaan en ontstekingsstoffen uitscheiden — terwijl gezonde cellen grotendeels onaangetast bleven. In een muismodel toonden de stoffen vergelijkbare activiteit.
Senescente cellen als doelwit
Senescentie is een normale celbiologische reactie op schade of stress. Op korte termijn is het nuttig: het voorkomt dat beschadigde cellen zich ongecontroleerd vermenigvuldigen, wat tumoren zou kunnen veroorzaken. Op lange termijn zijn de cellen echter schadelijk. Ze scheiden een mix van ontstekingsbevorderende eiwitten, groeifactoren en proteasen uit — het SASP-fenotype — die omliggende gezonde cellen kunnen beschadigen en bijdragen aan verouderingsgerelateerde ziekten. De hoop is dat middelen die deze cellen verwijderen, zogenoemde senolytica, de gezondheid op latere leeftijd kunnen verbeteren.
De meest bekende senolytica zijn dasatinib (een kankermedicijn) en quercetine (een plantaardig flavonoïde). Ze worden al in combinatie onderzocht in klinische studies. Maar ze zijn niet selectief genoeg en hebben bijwerkingen. De zoektocht naar alternatieven is intensief. Dat gewone vetzuren senolysche activiteit blijken te bezitten, is verrassend — en roept meteen vragen op over mechanisme en vertaalbaarheid naar de mens.
Wat weten we nog niet?
De studie laat zien dat α-ESA en α-ESA-me werken in celkweken en bij muizen. Dat is een relevante stap, maar verre van bewijs dat de stoffen ook bij mensen effectief en veilig zijn. De selectiviteit — de verhouding tussen het doden van senesente versus gezonde cellen — en de precieze werking op moleculair niveau zijn nog niet volledig opgehelderd. Ook is onbekend hoe de stoffen zich gedragen na orale inname: worden ze voldoende geabsorbeerd, of worden ze afgebroken voor ze de relevante weefsels bereiken? De ontdekking is intrigerend, maar de weg naar een bruikbare interventie begint hier pas.