Twee vetzuren doden verouderde cellen — maar zijn ze meer dan een laboratoriumcurieuze vondst?
Senolytica — stoffen die verouderde cellen opruimen — gelden als een van de meest onderzochte klassen in de verouderingswetenschap.
Senescente cellen zijn cellen die gestopt zijn met delen maar niet sterven. Ze hopen zich op in verouderend weefsel en scheiden ontstekingsbevorderende stoffen uit — een verschijnsel dat onderzoekers het SASP noemen, het senescence-associated secretory phenotype. Die chronische laaggradige ontsteking wordt in verband gebracht met een reeks ouderdomsziekten, van hartziekten tot cognitief verval. Het idee is eenvoudig: verwijder die cellen, en vertraag het verouderingsproces.
Een nieuwe studie identificeerde twee meervoudig onverzadigde vetzuren — alfa-eleostearinezuur (α-ESA) en zijn methylester (α-ESA-me) — die in celkweken en in een muismodel senolytica-activiteit vertoonden. De stoffen komen van nature voor in bittermeloen- en granaatappelzaadolie. Ze doden preferentieel senescente cellen zonder gezonde cellen in vergelijkbare mate aan te tasten, wat de kern is van wat een effectieve senolytische stof moet doen.
Van plantaardige olie naar verouderingstherapie
De bevinding roept onmiddellijk vragen op over of voeding met veel van deze vetzuren enig meetbaar effect zou hebben op veroudering bij mensen. Dat is vooralsnog speculatief. De concentraties die in laboratoriumomstandigheden werkzaam zijn, zijn niet automatisch haalbaar via gewone voedselinname. Bovendien is het mechanisme waarmee de stoffen senescente cellen herkennen en aanvallen nog niet volledig opgehelderd — een lacune die relevant is voor de vraag of ze veilig zijn bij chronisch gebruik.
De bekendste senolytica zijn dasatinib en quercetin, een combinatie die al in vroege klinische trials bij mensen is onderzocht. Die trajecten hebben aangetoond dat het opruimen van senescente cellen bij mensen technisch mogelijk is, maar de klinische voordelen zijn tot nu toe bescheiden. α-ESA en α-ESA-me bevinden zich nog in een veel vroegere fase — muismodellen, geen mensen.
Wat mist er nog?
Een cruciale onbekende: hoe selectief zijn deze vetzuren werkelijk? In celkweken zijn omstandigheden gecontroleerd; in een levend organisme is de context complexer. Wat als bepaalde gezonde weefsels dezelfde biochemische kenmerken vertonen als senescente cellen en ook worden aangevallen? Dat is precies het risico dat eerdere kandidaat-senolytica in de problemen bracht. Verder onderzoek naar specificiteit, toxiciteit en in vivo werkzaamheid bij mensen is noodzakelijk voor er iets over therapeutisch potentieel te zeggen valt.