Leukemiecellen verstoppen zich achter een suikerlaag
Kankercellen bij leukemie omhullen zichzelf met een laagje suikermoleculen dat je immuunsysteem op afstand houdt. Onderzoekers begrijpen nu beter hoe dat ‘schild’ werkt. Dat brengt nieuwe kansen voor immunotherapie.
Het immuunsysteem herkent kankercellen normaal gesproken als vreemd en valt ze aan. Maar kankercellen zijn evolutionair vernuftig: ze ontwikkelen mechanismen om die aanval te ontwijken. Bij leukemie (bloedkanker) bleek al langer dat cellen het eiwit CD47 op hun oppervlak verhogen, een signaal dat immuuncellen instrueert om ze met rust te laten. Maar dat is een deel van het verhaal. Nieuw commentaar gepubliceerd in Science bespreekt onderzoek dat laat zien dat leukemiecellen ook hun buitenkant bedekken met siaalzuur, een suikermolecuul dat normaal ook op gezonde cellen voorkomt maar bij kankercellen in abnormaal hoge concentraties aanwezig is.
Siaalzuur is niet willekeurig: het bindt aan specifieke receptoren op immuuncellen (Siglec-receptoren) die bij activatie je immuunrespons remmen. De kankercel gebruikt dus een taal die het immuunsysteem al kent, maar dan om zichzelf als ‘veilig’ voor te stellen. Het resultaat is dat de afweercellen de kankercellen passeren, of zelfs actief worden geremd in hun aanval.
Twee verdedigingslagen tegelijk uitschakelen
De bijzondere bevinding is dat het siaalzuurschild en het CD47-signaal samenwerken, en via verschillende paden dezelfde uitkomst bereiken: remming van de immuunrespons. Dat verklaart mogelijk waarom therapieën die alleen CD47 blokkeren niet altijd effectief zijn: de kankercel heeft een back-up strategie.
Onderzoekers testen nu combinatiebenaderingen waarbij zowel het siaalzuurschild als CD47 tegelijk worden aangepakt. Vroege resultaten in celkweekmodellen en diermodellen zijn veelbelovend: door beide beschermingsmechanismen te verstoren werden immuuncellen significant effectiever in het aanvallen en doden van leukemiecellen. Of die gecombineerde aanpak ook bij mensen werkt zonder onaanvaardbare bijwerkingen is nu nog onduidelijk.
Relevantie voor veroudering en kanker
Leukemie is een ziekte met een sterk leeftijdsgebonden voorkomen: de meeste vormen treffen mensen boven de zestig. Dat is niet toevallig. Met het ouder worden neemt de kwaliteit van het immuunsysteem af, een verschijnsel dat immunosenescence heet, waardoor kankercellen minder snel worden opgeruimd. Tegelijkertijd stapelen ontwijkingsmechanismen als het siaalzuurschild zich op in oudere kankercellen. Het is een dubbele kwetsbaarheid: een zwakker immuunsysteem tegenover een kanker die steeds beter is geworden in zich verbergen.
Inzicht in hoe kankercellen hun schild opbouwen, biedt aanknopingspunten voor medicijnen die specifiek op de verouderde context zijn afgestemd. Het is onderzoek dat nog ver van de kliniek staat, maar het mechanistische begrip is een noodzakelijke stap.