Hoe een groeifactor rugpijn door schijfslijtage kan vertragen
Rugpijn treft bijna iedereen op leeftijd — en een van de meest voorkomende oorzaken is slijtage van de schijven tussen de wervels.
Het gaat om FGF21, een groeifactor die primair bekend staat als regulator van vetmetabolisme en energieverbruik. In een studie gepubliceerd in Aging Cell ontdekten onderzoekers dat FGF21 zijn beschermende effect op tussenwervelschijven uitoefent via SIRT1 — een eiwit uit de siruïnefamilie dat al langer in verband wordt gebracht met celonderhoud, ontstekingsremming en veroudering.
Tussenwervelschijfdegeneratie — de medische term voor deze vorm van slijtage — is een van de voornaamste oorzaken van lage rugpijn wereldwijd. De schijven fungeren als schokdempers tussen de wervels. Ze bestaan grotendeels uit een geleiachtige kern omgeven door een vezelige ring. Met het ouder worden verliest die kern vocht, worden de vezels stijver, en kan de schijf scheuren of inzakken. Dat drukt op zenuwen en veroorzaakt pijn. Bij mensen ouder dan vijftig is enige mate van schijfdegeneratie eerder regel dan uitzondering.
De SIRT1-schakel
SIRT1 is een deacetylaas — een enzym dat de activiteit van andere eiwitten regelt door chemische groepen te verwijderen. Het wordt geactiveerd door energiestress, vasten en sommige voedingsstoffen zoals resveratrol. Eerder onderzoek heeft SIRT1 gelinkt aan het onderdrukken van ontstekingssignalen en het vertragen van senaescentie in diverse weefsels.
In dit onderzoek werd FGF21 toegediend aan ratten met geïnduceerde schijfdegeneratie. De behandeling verhoogde SIRT1-activiteit in de schijfcellen, verminderde ontstekingsmarkers en vertraagde de structurele achteruitgang. Ratten die de behandeling kregen, toonden minder weefselschade en behielden beter de hoogte en de integriteit van de schijven.
Vertaalbaar naar mensen?
FGF21 bevindt zich al in klinische ontwikkeling — niet voor rugpijn, maar voor niet-alcoholische leververvetting en metabole stoornissen. Er zijn synthetische versies en analogen in klinische fase, wat de drempel voor eventueel toekomstig gebruik bij schijfdegeneratie verlaagt. Toch is het pad van ratmodel naar bewezen behandeling bij mensen lang en bezaaid met mislukkingen.
Schijfdegeneratie is bovendien een mechanisch én biologisch probleem: zelfs als de ontsteking en senaescentie worden geremd, herstelt het gedehydrateerde, ingezakte weefsel zichzelf niet vanzelf. De vraag is of een biologisch middel als FGF21 voldoende effect heeft op een weefsel dat primair onder mechanische belasting staat — en of het vroeg genoeg ingezet moet worden om zinvol te zijn.