Dit eiwit beschermt rugschijven tegen veroudering
Bijna iedereen krijgt er ooit mee te maken: rugpijn door slijtage van de tussenwervelschijven.
De tussenwervelschijven — de schokdempers tussen de wervels — horen bij de weefsels die het vroegst en het meest consistent verouderen in het menselijk lichaam. Wanneer ze degenereren, krimpen ze, verharden ze, en verliezen ze hun vermogen om druk op te vangen. Het gevolg: chronische lage rugpijn, een van de meest voorkomende klachten wereldwijd en een groeiend probleem naarmate de bevolking ouder wordt. Bestaande behandelingen verlichten symptomen, maar pakken het onderliggende verouderingsproces niet aan.
Onderzoekers die publiceerden in Aging Cell zochten naar een aanpak op moleculair niveau. Ze richtten zich op FGF21 — fibroblast groeifactor 21 — een eiwit dat normaal gesproken betrokken is bij de regulatie van vetmetabolisme en insulinegevoeligheid. Wat opviel: FGF21 bleek ook in staat om SIRT1 te activeren, een zogenaamd sirtuin. Sirtuinen zijn enzymen die al langer in verband worden gebracht met verouderingsprocessen; SIRT1 in het bijzonder speelt een rol bij het beschermen van cellen tegen stress en het onderdrukken van ontsteking.
Ratten met gezondere ruggen
In het dierexperiment — uitgevoerd met ratten — gaven de onderzoekers FGF21 toe en volgden ze de toestand van de tussenwervelschijven over tijd. De dieren die de behandeling kregen, vertoonden minder tekenen van degeneratie: de schijven behielden beter hun structuur, en er was minder ophoping van zogenaamde senescente cellen — beschadigde cellen die niet meer delen maar wel schadelijke stoffen uitscheiden en zo omliggend weefsel aantasten. Dit ‘zombie-cel’-fenomeen geldt als een van de drijvende mechanismen achter veroudering van weefsels.
De onderzoekers stellen dat FGF21 via SIRT1 de aanmaak van deze senescente cellen remt en tegelijk de ontstekingsreactie in het schijfweefsel dempt. Dat klinkt veelbelovend, maar de vertaalslag naar mensen is nog groot. Rattenmodellen zijn een gangbaar startpunt in verouderingsonderzoek, maar de biologie van de menselijke wervelkolom — met zijn oprechte houding en levenslange belasting — is complexer. Bovendien is FGF21 als therapeuticum nog niet goedgekeurd voor dit type toepassing.
Een oud gen in een nieuwe rol
Wat dit onderzoek interessant maakt buiten de directe klinische belofte, is de manier waarop het twee bekende spelers in de verouderingsbiologie met elkaar verbindt. SIRT1 staat al decennia in de schijnwerpers — het gen werd populair na studies die caloriebeperking koppelden aan langere levensduur. FGF21 wordt vooral bestudeerd in de context van obesitas en diabetes. Dat ze samen een rol spelen in weefselspecifieke veroudering van de wervelkolom, voegt een nieuwe dimensie toe aan beide onderzoekslijnen.
Of dit ooit leidt tot een behandeling voor mensen met rugklachten, is onbekend. Eerst moet worden aangetoond dat het mechanisme ook in menselijke cellen werkt, en daarna zijn klinische trials nodig. Die kosten jaren. Wat ondertussen vaststaat: de wervelkolom is geen passief, slijtagegevoelig onderdeel — het is actief biologisch weefsel dat reageert op moleculaire signalen. En dat opent deuren.