CAR T-cellen direct in het lichaam aanmaken: doorbraak in kankertherapie
CAR T-celtherapie geldt als een van de meest veelbelovende wapens tegen kanker — maar de productie ervan is zo omslachtig en duur dat de meeste patiënten er nooit toegang toe krijgen.
Normaal gesproken verloopt CAR T-celtherapie via een langdurig en kostbaar proces. T-cellen worden bij de patiënt afgenomen, naar een laboratorium gestuurd, genetisch herprogrammeerd zodat ze kankercellen herkennen, en vervolgens weer teruggeplaatst. Dit duurt weken, kost tienduizenden euro’s, en werkt bovendien niet voor iedereen even goed — met name bij solide tumoren blijft de effectiviteit achter.
Onderzoekers hebben nu een CRISPR-gebaseerde methode ontwikkeld waarmee T-cellen in het levende lichaam worden omgebouwd tot CAR T-cellen. Bij muizen werkte de aanpak bij drie typen kanker, waaronder een solide tumor — precies het type waar conventionele therapieën het meest moeite mee hebben. De in-vivo gecreëerde cellen bleken ook efficiënter: ze behielden beter hun aanvalsvermogen en raakten minder snel uitgeput dan cellen die buiten het lichaam waren bewerkt.
Waarom in-vivo produceren de spelregels verandert
Het verschil zit hem niet alleen in de logistiek. T-cellen die in het lichaam worden aangemaakt, bevinden zich in hun natuurlijke omgeving en worden blootgesteld aan dezelfde signalen als bij een normale immuunrespons. Dat kan verklaren waarom ze beter functioneren. Bovendien hoeft de behandeling niet per patiënt op maat te worden gemaakt in een gespecialiseerde faciliteit — wat de drempel voor brede toepassing aanzienlijk zou kunnen verlagen.
De studie, gepubliceerd via Lifespan.io op basis van recent dieronderzoek, maakt gebruik van lipide nanopartikels om de CRISPR-instructies naar de T-cellen te transporteren. Die technologie is inmiddels bewezen betrouwbaar dankzij de COVID-vaccins. Toch is voorzichtigheid geboden: wat in muizen werkt, werkt niet automatisch in mensen. De precisie waarmee de genetische bewerking plaatsvindt, en de vraag of het systeem onbedoeld ook andere cellen raakt, moet in toekomstige studies grondig worden onderzocht.
De weg naar de kliniek
CAR T-therapie is tot nu toe voornamelijk succesvol gebleken bij bloedkankers zoals leukemie en lymfoom. Solide tumoren — zoals borstkanker, longkanker en hersentumoren — vormen een veel weerbarstigere categorie, mede doordat de tumormicroomgeving de T-cellen actief onderdrukt. Als de in-vivo methode ook bij mensen werkt, zou dat een fundamentele omslag kunnen betekenen in hoe we immunotherapie inzetten.
De vraag die openblijft: wanneer zijn de eerste klinische trials bij mensen gepland, en zal de methode ook schaalbaar blijken in de biologische complexiteit van het menselijk lichaam?